..:: H O M E ::..
Search :  
ความรู้ทั่วไปเกี่ยวกับสิ่งเป็นพิษความรู้ทั่วไปที่นักวิชาการควรทราบพิษวิทยาคลีนิคก้าวทันโลกข้อมูลบริการแหล่งข้อมูลที่เกี่ยวข้อง
 
   
คำแนะนำการเก็บและส่งวัตถุตัวอย่าง

แหล่งที่มาของข้อมูล:  หนังสือคู่มือการเก็บตัวอย่างทางพิษวิทยาและสิ่งแวดล้อม

ของกลุ่มงานพิษวิทยาและสิ่งแวดล้อม สถาบันวิจัยสาธารณสุข

กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์

กระทรวงสาธารณสุข

2541

 ก. เพื่อตรวจวิเคราะห์สารเป็นพิษทั่วไป 

1 ประเภทตัวอย่างที่จะต้องเก็บส่ง

 ก. ตัวอย่างจากผู้ป่วย ได้แก่ อาเจียน น้ำล้างกะเพาะ เลือด ปัสสาวะ เป็นต้น 

ข. ตัวอย่างจากศพที่สำคัญได้แก่ กระเพาะอาหารผูกขั้วหัวท้าย ตับ เลือด ปัสสาวะ ผมและเล็บ 

ค. วัตถุตัวอย่างอื่น ๆ เช่นยารักษาโรค สารเคมี อาหาร พืช และสัตว์ที่พบในบริเวณใกล้เคียงผู้ป่วย หรือผู้ตายที่สงสัยว่ามีสารเป็นพิษปน 

2 รายละเอียดวิธีการเก็บและส่งวัตถุตัวอย่าง 

- อาเจียน น้ำล้างกระเพาะครั้งแรก ควรเก็บส่งทั้งหมด ไม่ใส่ยากันบูด

- เลือด เก็บเลือดจากผู้ป่วย จำนวน 10 CC โดยเจาะจากเส้นเลือดดำตรงข้อพับแขนจำเป็นต้องระวังคุณภาพของเลือดตัวอย่าง           หากแยกซีรั่มต้องไม่มีเม็ดเลือดแดงปน กรณีตรวจหาสารเป็นพิษที่ระเหยได้ ควรระมัดระวังการปนเปื้อน เช่นการเจาะเลือดเพื่อหาอัลกอฮอล์ให้ใช้ยา ฆ่าเชื้อ เช่น Mercuric Nitrate ทาผิวแทนอัลกอฮอล์ กรณีศพที่ไม่สามารถเจาะเลือดได้แล้วให้ใช้เลือดจากหัวใจ 

- ปัสสาวะจากผู้ป่วย 100 CC ภายใน 24 ชั่วโมง โดยรวมปัสสาวะทั้งหมดแล้วแบ่งส่ง 100 CC และแจ้งปริมาณปัสสาวะต่อ 24 ชั่วโมง 

- อวัยวะจากศพ กระเพาะอาหารผูกขั้วหัวท้าย ตับประมาณครึ่งกิโลกรัม 

- วัตถุตัวอย่างอื่น ๆที่สงสัยว่ามีสารเป็นพิษ ส่งประมาณ 500 กรัม ถ้ามีตัวอย่างไม่พอเก็บส่งให้ได้มากที่สุด โดยพิจารณาจากภาชนะที่ผู้ป่วยใช้รับประทาน หรือที่ต้องสงสัย 

การใส่ยากันบูด

          วิธีที่ดีที่สุดในการรักษาคุณภาพตัวอย่างคือ แช่ตัวอย่างให้เย็นจัดหรือแช่แข็งตลอดเวลา จนถึงเวลาตรวจถ้าไม่สะดวกให้ใส่ยากันบูด ตัวอย่างเลือดใส่ 1 เปอร์เซ็นต์โซเดียมฟลูออไรด์ อาเจียนหรือน้ำล้างกระเพาะใส่เกลือ 1 ส่วนต่อตัวอย่าง 4 ส่วน อวัยวะแช่ใน 95เปอร์เซ็นต์เอธิลอัลกอฮอล์ ถ้าไม่มีใช้น้ำเกลือ (เกลือ 1ส่วนต่อ น้ำ3 ส่วน) แทน ห้ามใช้ฟอร์มาลินดองอวัยวะที่ส่งตรวจ แบ่งน้ำยาดองใส่ขวดประมาณ 100 CC ส่งไปด้วย ตัวอย่างที่ส่งตรวจหาอัลกอฮอล์ทุกชนิด ห้ามดองด้วยอัลกอฮอล์ ให้ใช้น้ำเกลือ

 ภาชนะสำหรับใส่บรรจุ

         ภาชนะควรสะอาด ขนาดใหญ่พอเหมาะ ไม่แตกง่าย มีฝาหรือจุกปิดสนิท อาจใช้ภาชนะประเภทพลาสติก เช่น ขวด กล่อง สามารถใช้ถุงพลาสติกที่คุณภาพดีได้ โดยเลือกชนิดไม่มีรอยเย็บต่อเพื่อกันการรั่ว และควรใช้ 2-3 ถุงซ้อนทับกัน รัดปากถุงให้แน่นด้วยยางรัด ยกเว้นกรณีส่งตรวจวิเคราะห์ทางจุลชีววิทยา หรือตรวจหาสารเป็นพิษระเหยได้ไม่ควรใช้ถุงพลาสติก ตัวอย่างแต่ละชนิดควรบรรจุโดยแยกภาชนะ ไม่ปะปนกัน 


การปิดฉลาก 

          ต้องปิดฉลากบนภาชนะบรรจุตัวอย่างทุกชิ้น ระบุชนิดของตัวอย่างที่บรรจุ สถานที่เก็บ วัน เวลาที่เก็บตัวอย่าง ชื่อของผู้ส่งหรือสถานที่นำส่ง เลขที่หนังสือนำส่ง (กรณีส่งจากหน่วยราชการ) ชื่อนามสกุล ผู้ป่วยให้ชัดเจน 

ข้อแนะนำการเก็บและส่งวัตถุตัวอย่างเกี่ยวกับคดี 

          ต้องทำหลักฐานการเก็บ ประทับตราครั่งตัวอย่างเป็นพิเศษ และต้องระมัดระวังในการสับเปลี่ยนวัตถุของกลางด้วย โดยใช้แบบฟอร์มในการส่งต่อตัวอย่างแบบลูกโซ่ (Chain of Custody Record for Legal Sample) 

รายละเอียดข้อมูลการเกิดพิษ 

          แจ้งรายละเอียดต่าง ๆ ที่เกี่ยวกับการเกิดพิษ เช่น เวลาเริ่มมีอาการพิษ เหตุสงสัยว่าได้รับสารเป็นพิษ อาการป่วย ประวัติ ฯลฯ ซึ่งมีความสำคัญมากใช้เป็นแนวทางการตรวจวิเคราะห์ว่าควรจะหาสารเป็นพิษชนิดใดหรือประเภทใด ทำให้ประหยัดในการใช้ตัวอย่าง น้ำยา และเวลาในการตรวจวิเคราะห์ 

ข. เพื่อตรวจวิเคราะห์โลหะเป็นพิษในชีววัตถุ 

          ชีววัตถุที่ต้องการตรวจหาจากโลหะเป็นพิษ ได้แก่ เลือด ซีรั่มหรือพลาสม่า ปัสสาวะ เส้นผม หรือวัตถุอื่น ๆ ควรรีบจัดส่งโดยเร็ว ถ้าไม่สามารถนำส่งได้ทันทีควรเก็บตัวอย่างไว้ในตู้เย็น ต้องคำนึงถึงความสะอาดของภาชนะที่ใส่ตัวอย่าง ปิดฉลากบนภาชนะให้ชัดเจน แจ้งชื่อและชนิดของโลหะที่ต้องการตรวจ บอกรายละเอียดอาการผู้ป่วนและยาที่ใช้รักษา (ความถูกต้องของผลวิเคราะห์ในห้องทดลองขึ้นอยู่กับการเก็บและส่งตัวอย่างเป็นสำคัญ) 

เลือด  เจาะเส้นเลือดดำ 10 CC ด้วย Disposable Syringe ชนิดที่มีสาร Citrate หรือ Heparin ป้องกันเลือดแข็งตัว หรือใช้ Disposable Syringe ชนิดธรรมดาเคลือบด้วย Heparin ให้ทั่ว (ใช้ 0.2CC ต่อเลือด 10 CC) แล้วจึงเจาะเลือด เสร็จแล้วเขย่าให้เข้ากัน งอปลายเข็ม ปิดฉลาก ในกรณีที่ไม่มี Disposable Syringe ให้เจาะเลือดถ่ายใส่หลอดทดลองพลาสติกที่ล้างสะอาดซึ่งมีสารป้องกันเลือดแข็งตัว โดยใช้ 1 CC 3.8 % สารละลาย Sodium Citrate ต่อเลือด 9 CC หรือ Heparin 0.2 CC ต่อเลือด 10 CC หรือ EDTA 1-2 มิลลิกรัม ต่อเลือด 1 CC ผสมให้เข้ากันกับเลือดตัวอย่างจนเป็นเนื้อเดียวกันโดยพลิกหลอดกลับไปกลับมา 8-10 ครั้ง ปิดฉลากแจ้งชนิดและปริมาณสารป้องกันเลือดแข็งด้วย 

ซีรั่มหรือพลาสมา  ควรแยกจากเลือดโดยเร็ว ถ่ายใส่ภาชนะที่สะอาด ปิดฉลาก 

ปัสสาวะ   เก็บนำส่งในภาชนะพลาสติก หรือขวดแก้วที่ล้างสะอาด โดยเก็บปัสสาวะใน 24 ชั่วโมง อาจแบ่งนำส่งอย่างน้อย 100 CC แต่ต้องบอกปริมาตรรวมทั้งหมดที่ได้เก็บไว้แล้วแจ้งมาบนฉลากด้วย 

ชีววัตถุอื่น ๆ    เส้นผมอย่างน้อย 0.5 กรัม (ถ้าเป็นไปได้ควรถอนติดทั้งราก) และเล็บตัดถึงโคนให้ได้มากที่สุด บรรจุในถุงพลาสติก 2 ชั้น หรือภาชนะที่สะอาด ปิดฉลาก วิธีล้างภาชนะต้อง 10 % กรดไนตริก และล้างให้หมดกรดด้วยน้ำกลั่น แล้วอดให้แห้ง 

หมายเหตุ : คำแนะนำการเก็บและส่งนี้ พิมพ์อยู่ด้านหลังแบบนำส่งตรวจหาโลหะเป็นพิษในชีววัตถุ (พษ.03) 

 

การปฏิเสธการรับตัวอย่าง 

-ข้อความบนฉลากตัวอย่างไม่ตรงกับหนังสือนำส่ง 

-ไม่ได้ลงนามผู้ส่ง 

-ไม่ได้แจ้งประวัติ รายละเอียดของอาการและวัตถุประสงค์ในการใช้ผลการวิเคราะห์ 

-ตัวอย่างเก็บไว้ในภาชนะไม่เหมาะสม หรือส่งชนิดของตัวอย่างไม่ตรงกับที่ระบุไว้ในคู่มือนี้ 

-ตัวอย่างเก็บไว้นานเกินกว่า Holding Time ทำให้ผลการวิเคราะห์ไม่อาจแปลผลได้