..:: H O M E ::..
Search :  
ความรู้ทั่วไปเกี่ยวกับสิ่งเป็นพิษความรู้ทั่วไปที่นักวิชาการควรทราบพิษวิทยาคลีนิคก้าวทันโลกข้อมูลบริการแหล่งข้อมูลที่เกี่ยวข้อง
 
   
บิวทีโรแลคโทน (Butyrolactone หรือ BLO)


กมล ฝอยหิรัญ
ศูนย์วิทยาศาสตร์การแพทย์ชลบุร

      บิวทีโรแลคโทน (Butyrolactone) เป็นสารเคมีที่รู้จักกันดีในกลุ่มบุคคลผู้ที่เกี่ยวข้องกับอุตสาหกรรมบางประเภท แต่สำหรับประชาชนโดยทั่วไปแล้วอาจไม่รู้จักเลย จนกระทั่งมีข่าวกรณีดื่มไวน์ปลอม ในเขตพื้นที่เมืองพัทยา จังหวัดชลบุรี ทำให้เกิดการเสียชีวิตและป่วยจำนวนหลายราย เมื่อเดือน มิถุนายน 2546 ผลจากการตรวจวิเคราะห์ตัวอย่างของเหลวที่เหลือจากการดื่มของผู้ป่วยและผู้เสียชีวิต พบว่าเป็นสารบิวทีโรแลคโทน ชนิดเข้มข้น นอกจากนั้นยังพบการบรรจุในภาชนะของผลิตภัณฑ์น้ำยาทำความสะอาดพื้นห้องน้ำ และสุขภัณฑ์เพื่อลักลอบส่งสารนี้ไปยังประเทศอื่นอีกด้วย

      บิวทีโรแลคโทน มีชื่อเรียกอื่น เช่น g-butyrolactone; butyrolactone gamma; Dihydro-2(3H)-furanone; 1,2-butanolide; 1,4-butanolide; g-hydroxybutyric acid lactone; 3-hydroxybutyric acid lactone; 4-hydroxybutanoic acid lactone

สูตรโครงสร้าง Butyrolactone


      มีสูตรโมเลกุล C4H6O2 น้ำหนักโมเลกุล 86.09 มีคุณสมบัติสามารถรวมเป็นเนื้อเดียวกันกับน้ำได้ ละลายใน ethanol, methanol, acetone, ether และ benzene สามารถเตรียม BLO ได้จาก acetylene กับ formaldehyde หรือเตรียมจาก tetrahydrofuran, v-hydroxybutyric acid solutions, glutaric acid, ethylene chlorohydrin หรือ vinylacetic acid

      BLO หรือ GBL (gamma butyrolactone) เป็นสารเคมีที่ใช้ในอุตสาหกรรมหลายประเภท โดยเป็นสารตัวกลางในการผลิตสาร piperidine, polyvinylpyrrolidone, DL-methionine, phenylbutyric acid, thiobutyric acids และใช้เป็นตัวทำละลายสารจำพวก polyacrylonitrile, cellulose acetate, methyl methacrylate polymers, polystyrene เป็นองค์ประกอบของผลิตภัณฑ์ทำความสะอาด อุปกรณ์ไฟฟ้า สารเคมีกำจัดวัชพืช สิ่งทอ ครีมกันแดด หมึกพิมพ์ และผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เป็นต้น

      BLO มีขนาดของความเป็นพิษที่ทำให้หนูทดลองกินตายครึ่งหนึ่ง (LD50) เมื่อเป็นของเหลวเท่ากับ 17.2 มิลลิลิตรต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัม เมื่อเป็นของแข็งเท่ากับ 1,540 มิลลิกรัมต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัม ทำให้เกิดการระคายเคืองต่อระบบทางเดินหายใจ ดวงตาและผิวหนังเล็กน้อย หากได้รับในปริมาณมากจะทำให้เกิดอาการง่วงซึม กดการหายใจ ปวดศีรษะ ระบบหลอดเลือดหัวใจผิดปกติ และมีผลต่อระบบประสาทส่วนกลาง เนื่องจากสามารถเปลี่ยนเป็น GHB (gamma hydroxybutyric acid) ได้อย่างรวดเร็วภายหลังการเข้าสู่ร่างกาย โดยขบวนการ dehydrogenase ในระบบทางเดินอาหาร และสามารถสลายตัวทางชีวภาพได้อย่างรวดเร็ว ไม่พบการสะสมในสิ่งแวดล้อม หรือมีข้อมูลว่าเป็นสารก่อมะเร็งหรือมีผลต่อยีนส์

      GHB เป็นสารที่สามารถพบได้ทั่วไปในเซลล์ของมนุษย์และสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม เกิดจากกระบวนการเผาผลาญของร่างกายปกติ ในทางการแพทย์ได้มีการนำ GHB ที่สังเคราะห์ขึ้นมาใช้เป็นยาสลบ ยานอนหลับ ยารักษาภาวะง่วงหลับ (narcolepsy) ช่วยในการคลอด หรือใช้รักษาผู้ป่วยโรคพิษสุราเรื้อรัง (alcoholism)

      การออกฤทธิ์ของ GHB จะดูดซึมได้ดีโดยการรับประทาน และออกฤทธิ์ภายในระยะเวลา 5-20 นาที นาน 1.5-4 ชั่วโมง ขึ้นอยู่กับขนาดของยาที่ใช้ เมื่อผ่านขบวนการแปรสภาพในร่างกายจะได้สาร GABA (gamma aminobutyric acid) ที่มีฤทธิ์ในการยับยั้งการปล่อยสาร dopamine ในสมอง จึงมีผลกดประสาทในระยะแรก คือลดอาการวิตกกังวล ช่วยให้นอนหลับ และทำให้สลบ (ขึ้นอยู่กับปริมาณยาที่ใช้) แต่เมื่อหมดฤทธิ์ยาจะเพิ่มการปลดปล่อย dopamine ทำให้รู้สึกสดชื่นกระปรี้กระเปร่า ไม่เกิดอาการเมาค้างเช่นเดียวกับที่เกิดจากการใช้ยากดประสาทโดยทั่วไป หลังการเปลี่ยนแปลงท้ายที่สุดจะได้เป็นก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์และน้ำ ซึ่งเป็นการแปรสภาพในร่างกายที่ค่อนข้างสมบูรณ์มาก จึงทำให้เป็นการยากที่จะตรวจพบ GHB ในปัสสาวะ

      สารออกฤทธิ์ GHB ที่นิยมใช้มักจะอยู่ในรูปของเกลือโซเดียม รูปแบบอาจเป็นผง หรือเป็นเม็ดสีขาว แต่ส่วนใหญ่จะใช้อยู่ในรูปของสารละลายในน้ำ มีลักษณะเป็นของเหลวใส ไม่มีสี มีรสเค็ม ขนาดที่ใช้ในการรักษา 10 มิลลิกรัมต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัม อาจทำให้สูญเสียความทรงจำชั่วขณะ กล้ามเนื้อหย่อนเคลื่อนไหวลำบาก ขนาด 20-30 มิลลิกรัมต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัม อาจช่วยในการนอนหลับ ขนาด 50 มิลลิกรัมต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัม อาจทำให้สลบ และมากกว่า 50 มิลลิกรัมต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัม อาจกดการหายใจ ชัก โคม่าและเสียชีวิตได้

      อาการอันไม่พึงประสงค์ที่เกิดจาก GHB ในขนาดต่ำจะเป็นอาการที่ไม่รุนแรง ได้แก่ อาการง่วงนอน มึนงง ปวดศรีษะ คลื่นไส้ อาเจียน กล้ามเนื้ออ่อนเปลี้ย สูญเสียความจำ แต่ในขนาดยาที่สูงมาก หรือการใช้โดยรู้เท่าไม่ถึงการณ์ หรือใช้ร่วมกับแอลกอฮอล์และยากดประสาทชนิดอื่น ๆ อาจทำให้เกิดการกดการทำงานของหัวใจ กดการหายใจ ชักและหมดสติได้ นอกจากนี้ขนาดยาที่ทำให้ถึงระดับการออกฤทธิ์ในแต่ละบุคคล อาจจะแตกต่างกันมาก ดังนั้นการนำยามาใช้ในทางที่ผิดโดยไม่ได้อยู่ในความดูแลของแพทย์ อาจก่อให้เกิดอันตรายถึงชีวิต

      นอกเหนือจากการใช้ยาเพื่อวัตถุประสงค์ทางการแพทย์ข้างต้นแล้ว ยังพบว่าได้มีการนำ GHB มาใช้เพื่อการเสริมสร้างกล้ามเนื้อ (body-builder) ด้วย เนื่องจาก GHB มีฤทธิ์ในการกระตุ้นการหลั่งของ growth hormone และกระตุ้นกระบวนการสังเคราะห์โปรตีนของร่างกาย ภายหลังการใช้ยานี้แล้วยังทำให้ผู้ใช้มีความรู้สึกสบาย เกิดภาวะคล้ายผู้ที่ดื่มแอลกอฮอล์ มีความเคลิบเคลิ้มเป็นสุข และช่วยกระตุ้นความรู้สึกทางเพศ การออกฤทธิ์ในลักษณะดังกล่าว จึงเป็นสาเหตุสำคัญที่ทำให้มีการเบี่ยงเบนวัตถุประสงค์ของการใช้ไปในทางที่ผิด

      โดยเฉพาะในกลุ่มวัยรุ่น มักนิยมใช้ในงานรื่นเริง จำพวก Dance Clubs หรือ Party Drug หรือ Raves โดยการผสมกับเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ มีชื่อทางการค้า Cherry Meth, Liquid Ecstasy, Easy Lay, Fantasy, G, Georgia Home Boy, Liquid X, Liquid E, Salty Water, Grievous Bodily Harm, Soap, Scoop หรือ Goop เป็นต้น นอกจากนั้นยังพบว่ามีการนำไปใช้ในการก่ออาชญากรรม มอมเมาเหยื่อเพื่อประสงค์ต่อทรัพย์สิน หรือประพฤติผิดทางเพศ

      จากรายงานของหน่วยงานเครือข่ายเตือนภัยด้านการใช้ยาในทางที่ผิดของประเทศสหรัฐอเมริกา (Drug Abuse Warning Network:: DAWN) ประมาณการโดยใช้ข้อมูลเกี่ยวกับกลุ่มยาที่ใช้ในสถานบันเทิงจากหน่วยงานห้องฉุกเฉิน ระหว่างปี พ.ศ.2539 ถึงปี พ.ศ.2543 พบว่า GHB มีแนวโน้มเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว อีกทั้งมีจำนวนการใช้สูงมากกว่ายาอีและยาเคตามีนอย่างเห็นได้ชัด และจากข้อมูลการใช้ยาในทางที่ผิดของบางประเทศพบว่า มีการนำ GHB มาใช้ทดแทนยาอี (Ecstacy) หรือ MDMA (3,4-Methylene-dioxymethamphetamine,) เนื่องจากมีฤทธิ์ที่คล้ายคลึงกัน คือ ทำให้ผู้ใช้เกิดความรู้สึกพึงพอใจกับการถูกสัมผัส และมีความรู้สึกเคลิบเคลิ้มเป็นสุข

      ในปี พ.ศ.2533 คณะกรรมการอาหารและยาของประเทศสหรัฐอเมริกา ได้ออกประกาศห้ามการจำหน่าย GHB โดยไม่มีใบสั่งจากแพทย์ ซึ่งเดิมนั้นอนุญาตให้จำหน่ายได้ทั่วไปตามร้านขายผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร สถานออกกำลังกายหรือสถานเพาะกาย จึงมีการหลบเลี่ยงมาใช้ BLO หรือ GBL แทนในผลิตภัณฑ์ดังกล่าว ซึ่งผลที่ได้รับไม่มีความแตกต่างไปจากเดิม เนื่องจากจะสามารถเปลี่ยนแปลงไปเป็น GHB ในร่างกายได้อย่างรวดเร็ว และในปี พ.ศ.2542 เป็นต้นมา คณะกรรมการอาหารและยาของประเทศสหรัฐอเมริกาได้ออกประกาศเตือนผู้ประกอบการให้เรียกคืนผลิตภัณฑ์เสริมอาหารที่มีสาร GBL จากท้องตลาด เช่น Longevity, Renewtrient, Revivarant, G.H. Revitalizer, Gamma G, Blue Nitro, Insom-X, Blue Nitro Vitality, Remforce, Firewater, Invigorate เป็นต้น และเตือนผู้บริโภคให้เลิกใช้ ตลอดจนการให้ผู้ครอบครองสารดังกล่าวนำมาคืนโดยการสมัครใจ ก่อนจะออกประกาศมาตรการหรือกฎหมายควบคุมต่อไป

      สำหรับประเทศไทยปัจจุบันห้ามมิให้ผลิต ขาย นำเข้าหรือส่งออก GHB เนื่องจากจัดอยู่ในกลุ่มวัตถุออกฤทธิ์ต่อจิตและประสาท ประเภท 1 ตามพระราชบัญญัติวัตถุที่ออกฤทธิ์ต่อจิตและประสาท พ.ศ.2518 เพิ่มเติมโดย ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 118) พ.ศ.2544 ซึ่งประกาศในราชกิจจานุเบกษา เล่มที่ 118 ตอนพิเศษ 115 ง ลงวันที่ 22 พฤศจิกายน 2544 แต่ยังไม่มีมาตรการควบคุมเกี่ยวกับ BLO ซึ่งเป็นสารตั้งต้นสำคัญที่ใช้ในการผลิต GHB และเป็นสารตัวกลางที่ใช้ในทางอุตสาหกรรมหลายประเภท ไม่สามารถทราบจำนวนหรือปริมาณที่แน่นอน จึงสมควรอย่างยิ่งที่จะต้องเฝ้าระวังการนำมาใช้ในทางที่ผิด อันอาจก่อปัญหาต่อสังคมและประเทศชาติได้


เอกสารอ้างอิง

  1. Garcia AD, Catterton AJ. 1,4-Butanediol (BD) - Forensic Profile. J Microgram 2003 Jan-Jun 1(1-2):44-54.

  2. FDA Warns Consumers About Products Containing Gamma Butyrolactone or GBL and Asks Companies to Issue a Recall. FDA Talk Paper, 1999 Jan 21; Availiable at: http:// www.fda.gov/bbs/topics/ANSWERS/ANS00937.html. Accessed July 18, 2003.

  3. FDA Warns About GBL Related Products. FDA Talk Paper, 1999 May 11; Availiable at: http://www.cfsan.fda.gov/~1rd/tpgb12.html. Accessed July 18, 2003.

  4. FDA Warns Consumers About Products Containing Gamma Butyrolactone or GBL and Asks Companies to Issue a Recall. FDA Talk Paper, 1999 Jan 21; Availiable at: http:// www.fda.gov/bbs/topics/ANSWERS/ANS00937.html. Accessed July 18, 2003.

  5. Nordenberg T. The Death of the Party: All the Rave, GHB's Hazards Go Unheeded. FDA Consumer magazine [serial online] 2000 Mar-Apr 21; Availiable at: http://www.fda.gov/ bbs/topics/ANSWERS/ANS00937.html. Accessed July 18, 2003.

  6. Other Dangerous Drugs. Florida Drug Threat Assessment 2003 July; Availiable at: http:// www.usdoj.gov/ndic/pubs5/5169/odd.html. Accessed July 23, 2003.

  7. Chemical Mixtures Containing gamma-Butyrolactone. Federal Register: 2002 July 19; 67(139). Availiable at: http://www.deadeversion.usdoj.gov/fed_regs/rules/2002/ fr0719.html. Accessed July 23, 2003.

  8. Hornfeldt CS, Lothridge K, and Downs JC. Forensic Science Update: Gamma-Hydroxybutyrate (GHB). Forensic Science Communications 2002 Jan; 4(1). Availiable at: http://www.fbi.gov/hp/lab/fsc/backissu/jan2002/hornfelt.html. Accessed July 23, 2003.

  9. Merck. Gamma-Butyrolactone for Synthesis. Availiable at: http://www.merck.co.th/eng/ chemicals/search_result.asp. Accessed July 27, 2003.