..:: H O M E ::..
Search :  
ความรู้ทั่วไปเกี่ยวกับสิ่งเป็นพิษความรู้ทั่วไปที่นักวิชาการควรทราบพิษวิทยาคลีนิคก้าวทันโลกข้อมูลบริการแหล่งข้อมูลที่เกี่ยวข้อง
 
   
ขยะจากบ้านเรือน

ขยะจากบ้านเรือน

ที่มา : หรรษา ไชยวานิช  นักวิทยาศาสตร์การแพทย์ 7
  กองพิษวิทยา กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์

จากหนังสือความรู้เกี่ยวกับสิ่งเป็นพิษ ตอนที่ 9

กลุ่มงานพิษวิทยาและสิ่งแวดล้อม สถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์สาธารณสุข

กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์  กระทรวงสาธารณสุข  พ.ศ.2537, พิมพ์ครั้งที่ 1


                ชุมชนจัดเป็นแหล่งสำคัญหนึ่งที่ผลิตของเสียออกสู่สิ่งแวดล้อม  แม้ว่าของเสียจากชุมชนหรืออาคารบ้านเรือนจะไม่ใช่ของเสียที่เป็นอันตรายเมื่อเปรียบเทียบกับของเสียจากโรงงานอุตสาหกรรมหรือการเกษตรกรรม  แต่ถ้ามีปริมาณมากก็ก่อให้เกิดผลกระทบต่อสุขภาพอนามัยของประชาชนและสิ่งแวดล้อมได้  ของเสียจากชุมชนหรืออาคารบ้านเรือนนอกจากจะมีน้ำเสีย สิ่งปฏิกูล (อุจจาระและปัสสาวะ) แล้วยังมีขยะมูลฝอยอีกด้วย  ขยะจากบ้านเรือนเป็นของเสียที่อยู่ในสภาพของแข็งซึ่งอาจเป็นเศษกระดาษ เศษผ้า เศษอาหาร พลาสติก ภาชนะต่าง ๆ หรือเศษวัสดุเหลือใช้ เป็นต้น

 

ประเภทของขยะจากบ้านเรือน    

             แม้ว่าขณะนี้ทั้งภาคเอกชนและภาครัฐบาลจะให้ความสนใจและรณรงค์ในเรื่องของการให้ประชาชนแยกประเภทของขยะก่อนที่จะนำไปทิ้งเพื่อให้สามารถนำขยะบางประเภทนำกลับมาใช้ใหม่ได้ (recycle) ปริมาณของขยะที่จะทิ้งจริง ๆ ก็จะลดลง  ทำให้กำจัดได้ง่ายขึ้น  แต่การดำเนินงานในด้านนี้ยังไม่สามารถทำได้ทั่วถึงในด้านการจัดหาภาชนะที่รองรับขยะประเภทต่าง ๆ เนื่องจากต้องใช้เงินทุนเป็นจำนวนมาก  ทำให้ประชาชนส่วนใหญ่ยังมีพฤติกรรมในการทิ้งขยะแบบรวม  เมื่อพิจารณาส่วนประกอบของขยะที่ทิ้งแบบรวมนี้  อาจแบ่งขยะออกเป็นประเภทต่าง ๆ ได้ดังนี้

1. ขยะที่สามารถย่อยสลายได้ในธรรมชาติ

- เศษอาหาร เศษผัก เศษเนื้อ เปลือกผลไม้ที่เหลือจากการประกอบอาหารหรือรับประทาน  เนื่องจากขยะประเภทนี้สามารถเน่าเปื่อยได้จึงทำให้เกิดกลิ่นเหม็น

- พลาสติกบางประเภทที่สามารถย่อยสลายได้ด้วยแสงแดด  แต่ใช้เวลานาน

2. ขยะที่สามารถนำกลับมาใช้ใหม่ได้ (recycle)

โดยนำมาดัดแปลงไปใช้ในกิจกรรมอื่นเพื่อวัตถุประสงค์ที่ต่างจากเดิมหรือนำไปใช้เป็นวัตถุดิบในการผลิตวัสดุอื่น เช่น

- เศษกระดาษ หนังสือพิมพ์

- เศษพลาสติก ถุงพลาสติก ภาชนะพลาสติก

- เศษโลหะ  เช่น อลูมิเนียม เศษเหล็ก

- เศษแก้ว เศษไม้ ขวด

3. ขยะประเภทวัสดุเหลือใช้

- เศษผ้า

- อุปกรณ์ เครื่องเขียน

- ภาชนะ  เช่น โฟม

- ของใช้ในชีวิตประจำวัน  เช่น เครื่องสำอาง

4. ขยะที่อาจเป็นอันตรายอันเนื่องมาจากสารพิษ

                         ส่วนใหญ่ขยะประเภทนี้เป็นผลิตภัณฑ์ที่ใช้ในบ้านเรือนที่มีส่วนประกอบสำคัญเป็นสารเคมีประเภทโลหะหนัก สารฆ่าแมลง หรือตัวทำละลาย  ซึ่งเมื่อใช้แล้วเรามักทิ้งภาชนะรวมกับขยะอื่น ๆ โดยไม่ได้แยก  และหากใช้ไม่หมดแล้วนำไปทิ้งก็ทำให้เกิดอันตรายได้ทั้งต่อมนุษย์และสิ่งแวดล้อม  ตัวอย่างเช่น

- ผลิตภัณฑ์ทำความสะอาดสุขภัณฑ์ มีทั้งชนิดที่เป็นกรดเข้มข้นและด่างเข้มข้น

- ผลิตภัณฑ์น้ำมันเครื่อง น้ำมันหล่อลื่น ซึ่งมีสารเคมีประเภทไฮโดรคาร์บอน

- สี และทินเนอร์  มีโลหะหนักประเภทตะกั่ว ปรอท โครเมี่ยม แคดเมี่ยม สารหนู และตัวทำละลายที่เป็นสารระเหย

- ผลิตภัณฑ์กำจัดหนูและแมลงที่ใช้ตามบ้านเรือน มีสารเคมีกำจัดแมลงประเภทต่าง ๆ

- ถ่านไฟฉาย ถ่านนาฬิกา ถ่านกล้องถ่ายรูป ถ่านวิทยุ มีโลหะหนักประเภทตะกั่ว ปรอท นิเกิล แคดเมี่ยม แมงกานีส

- ืกระป๋องเปล่าของผลิตภัณฑ์ประเภทสเปรย์  เช่น สเปรย์ปรับอากาศ สเปรย์ฉีดยุง สเปรย์ฉีดผม ซึ่งระเบิดได้เมื่อถูกความร้อน

 

อันตรายที่เกิดขึ้นต่อมนุษย์

                กลุ่มคนที่เสี่ยงต่อการได้รับอันตรายจากขยะมากที่สุดก็คือ เจ้าหน้าที่เก็บขยะ  การเก็บขยะของเจ้าหน้าที่เหล่านี้มักจะสัมผัสกับขยะโดยตรงเป็นเวลานาน ส่วนใหญ่ไม่มีอุปกรณ์ป้องกันส่วนบุคคล  เช่น ถุงมือยาง หน้ากากหรือผ้าปิดจมูก แว่นตา หรือรองเท้าบู๊ท เป็นต้น  ดังนั้นโอกาสที่เจ้าหน้าที่เก็บขยะจะได้รับอันตรายจึงสูงมาก  อันตรายที่เกิดขึ้นมีทั้งที่เป็นเรื่องเล็กน้อยจนกระทั่งมาก  อาจเกิดขึ้นโดยทันทีหรือเกิดขึ้นภายหลัง โดยแยกได้เป็น

1. อันตรายที่เกิดขึ้นทันท ความรุนแรงตั้งแต่เล็กน้อยจนถึงมาก  เช่น

- เกิดการระคายเคืองที่ผิวหนัง หรือดวงตา

- เกิดบาดแผลจากการโดนบาดด้วยเศษแก้ว เศษโลหะ ซึ่งถ้าหากมีเชื้อโรคที่ก่อให้เกิดโรคและไม่ได้รับการดูแลรักษาที่ถูกต้องก็เป็นอันตรายได้

- ความรุนแรงอาจมีมากถึงขั้นทำให้ตาบอดได้  ดังเช่นที่ปรากฏในสหรัฐอเมริกา ซึ่งมีรายงานว่าขยะที่เป็นผลิตภัณฑ์ทำความสะอาดชนิดที่เป็นกรดหกรดใส่หน้าและกรณีผลิตภัณฑ์ที่ใช้ฆ่าเชื้อในสระว่ายน้ำกระเด็นใส่หน้า  ขณะที่เจ้าหน้าที่เก็บขยะกำลังทำการอัดขยะ

 2. อันตรายที่เกิดขึ้นได้ในภายหลัง เช่น การติดเชื้อจากขยะทำให้เป็นโรคตาแดง ท้องร่วง ท้องเดิน รวมทั้งการที่ได้รับสารพิษที่ปนเปื้อนมากับขยะบ่อย ๆ เป็นระยะ ๆ ก็ทำให้เกิดการสะสมได้

 

ผลกระทบที่มีต่อสิ่งแวดล้อม

                เมื่อทิ้งขยะลงในภาชนะรองรับ  คือ ถังขยะ  หลังจากนั้นเจ้าหน้าที่เก็บขยะจะมาเก็บรวบรวมเพื่อนำไปทิ้งในสถานที่ที่จัดไว้โดยไม่ได้มีการกำจัดใด ๆ หรืออาจนำไปถมที่  ซึ่งทั้ง 2 กรณี สามารถส่งผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมได้  สารพิษที่ปนเปื้อนมากับขยะอาจรั่วไหลลงสู่แหล่งน้ำผิวดิน น้ำใต้ดิน ซึ่งสารพิษบางชนิดสามารถคงตัวอยู่ได้ในสิ่งแวดล้อม  โดยไม่มีการสลายตัวหรือเปลี่ยนแปลง และเมื่อสะสมเป็นเวลานานก็ก่อให้เกิดปัญหามลภาวะได้  ในอนาคตจะต้องหาสถานที่กลบฝังโดยไม่ทำให้เกิดโทษกับผู้อยู่ในบริเวณใกล้เคียง

 

การป้องกันและแก้ไข

                จากการพิจารณาขยะประเภทต่าง ๆ จะเห็นว่าขยะประเภทที่มีสารพิษเป็นส่วนประกอบสำคัญในผลิตภัณฑ์ที่เราใช้ในชีวิตประจำวัน  เป็นขยะประเภทที่ก่อให้เกิดอันตรายต่อมนุษย์สูงกว่าประเภทอื่น  รวมทั้งก่อให้เกิดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมด้วย  การร่วมมือจากทุกฝ่ายทั้งในส่วนของประชาชน ภาคเอกชนและภาครัฐบาล  เพื่อดำเนินการป้องกันและแก้ไขปัญหาเหล่านี้  เป็นสิ่งจำเป็นที่ควรรีบดำเนินการโดยมีกิจกรรมสำคัญ ดังนี้

1. ให้ประชาชนตระหนักถึงความสำคัญ ถึงอันตรายของขยะจากบ้านเรือนที่เกิดต่อมนุษย์และผลกระทบที่มีต่อสิ่งแวดล้อม

2. ให้ความรู้แก่ประชาชนผู้บริโภคในด้านการแยกเก็บขยะประเภทต่าง ๆ รวมทั้งการกำจัดขยะที่จะเป็นอันตรายอย่างถูกต้อง

3. ให้ความรู้และฝึกอบรมเจ้าหน้าที่เก็บขยะ  เพื่อให้เกิดความระมัดระวังในการทำงาน รวมทั้งการใช้อุปกรณ์ป้องกันที่จำเป็นด้วย

4. การจัดการพิเศษในการเก็บขยะที่มีสารพิษ  ซึ่งไม่ควรทิ้งรวมกับขยะทั่วไป  เนื่องจากขยะประเภทนี้ต้องใช้วิธีพิเศษในการกำจัดที่แตกต่างกันออกไป  ทั้งนี้จะต้องได้รับความร่วมมือและสนับสนุนเป็นอย่างดีจากภาคเอกชน  เช่น การแยกเก็บขยะประเภทถ่านไฟฉาย ถ่านนาฬิกา และถ่านประเภทต่าง ๆ  โดยผู้ผลิตมีส่วนร่วมด้วยในการที่จะรับเอาไปทำลายด้วยวิธีที่ถูกต้องต่อไป

 

เอกสารอ้างอิง

1. พระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อม พ..2535

2. พระราชบัญญัติการสาธารณสุข พ..2535

3. A Survey of Household Hazardous Wastes and Related Collection Programs.  United State Environmental Protection Agency.  Report No. EPA-530-SW-86-038.  October, 1986.

4. Michigan Household Hazardous Substances Handbook.  The Ecology Center of Ann Arbor, 1986.

 

 ิิBack to topฺฺ