..:: H O M E ::..
Search :  
ความรู้ทั่วไปเกี่ยวกับสิ่งเป็นพิษความรู้ทั่วไปที่นักวิชาการควรทราบพิษวิทยาคลีนิคก้าวทันโลกข้อมูลบริการแหล่งข้อมูลที่เกี่ยวข้อง
 
   
สารระเหยไนไตร์ต( Volatile Nitrites )

สารระเหยไนไตร์ต( Volatile Nitrites )


  วัลลภา ทาทอง คณะเภสัชศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย 
ที่มา: บทความจากหนังสือความรู้เกี่ยวกับสิ่งเป็นพิษ เล่มที่ 11 

          ประกาศกระทรวงสาธารณสุข กระทรวงอุตสาหกรรม ฉบับที่ 14 (พ.ศ. 2538) เรื่องกำหนดชื่อประเภทชนิดหรือขนาดบรรจุของสารเคมีหรือผลิตภัณฑ์เป็นสารระเหยได้กำหนดให้สารเคมีเป็นสารระเหยเพิ่มขึ้นจากประกาศฉบับเดิมอีก 2 ชนิดคือ n-butyl nitrile และ isobutyl nitrile เราจึงควรทำความรู้จักกับสารทั้ง 2 ชนิดนี้ n-butyl, isobutyl และ amyl nitrile เป็น alkyl nitrites ซึ่งเป็น ester ของ nitrous acid สารเคมีทั้ง 3 ชนิดนี้จัดอยู่ในกลุ่มสารระเหยไนไตร์ต ( Volatile Nitrites ) ที่มีผู้นิยมนำไปใช้ในทางที่ผิดโดยนำไปใช้สูดดม ( inhalant abuse ) โดยเฉพาะในกลุ่มรักร่วมเพศ ( Homosexual ) และกลุ่มวัยรุ่น n-butyl nitrile หรือ isobutyl nitrile มักพบเป็นส่วนผสมอยู่ในผลิตภัณฑ์ยาดับกลิ่นฆ่าเชื้อโรคสำหรับใช้ในห้อง (room deodorizer) หรือผลิตภัณฑ์สำหรับอบห้องหรือตู้ให้มีกลิ่นหอม (liquid aroma หรือ liquid incenses) ที่มีวางจำหน่ายในท้องตลาดในลักษณะของเหลวบรรจุขวดขนาด 10-30 มิลลิลิตร หรือในลักษณะยาดม (inhaler) มีชื่อทางการค้าเช่น Hardware, Hiball, Jungle juice, Lightning bott, Locker room, Mana popper, Natural Brutes, Odor of Man, Oz, Poppers, Quick silver, Ram, Rush, Satan's Secret, Snapper, Surat และ Trust 

การเข้าสู่ร่างกาย มี2 วิธีคือ

1. การสูดดม (inhalation)

          การสูดดมสารระเหยไนไตร์ต ก่อให้เกิดอาการผิดปรกติที่เด่นชัดคือ วิงเวียนศรีษะ รู้สึกศรีษะเบาหวิวหัวใจเต้นแรง ศรีษะเบาหวิว หัวใจเต้นแรงและเร็ว ตาพร่า ปวดศรีษะ รู้สึกแสบร้อนภายในจมูก คลื่นไส้บางครั้งอาจพบเมทฮีโมโกลบินในเม็ดเลือด ( methermoglobinemia) 

2. การกลืนกิน (ingestion) 

          การกลืนกิน isobutyl หรือ amyl nitrile ในปริมาณ 10 มิลลิลิตร จะทำให้ตกอยู่ในสภาวะ methermoglobinemia อย่างรุนแรง และเสียชีวิตได้ทั้งในเด็กและผู้ใหญ่ 

อาการพิษ 

     สารระเหยไนไตร์ต เป็นอันตรายต่อร่างกายส่วนต่าง ๆ ดังนี้ 

ระบบหู ตา คอ จมูก 

     ไอของสารระเหยไนไตร์ต ทำให้น้ำตาไหล ตาปวดแสบปวดร้อน พร่ามัว ความดันภายในลูกตาสูง ระคายเคืองภายในลำคอ 

ระบบหัวใจและหลอดเลือด 

     เกิดการขยายตัวของหลอดเลือด ทำให้มีอาการปวดศรีษะ คลื่นไส้ อาเจียน เหงื่อออกตามผิวหนัง รู้สึกร้อนซู่และต่อมาจะรู้สึกตัวเย็น ผิวหนังซึดจนเขียวเนื่องจากขาดออกซิเจน ความดันโลหิตลดลง หัวใจเต้นเร็ว อาจเกิดอาการชัก และสลบ 

ระบบทางเดินหายใจ 

     เกิดภาวะ methermoglobinemia ทำให้ตัวซึดเขียว ไอ หายใจขัด ไอเป็นเลือดหรือ ไอมีเสมหะ ปนเลือด นอกจากนี้ยังมีอาการหลอดลมอักเสบ 

ระบบกล้ามเนื้อและประสาท 

     กล้ามเนื้อทำงานไม่ประสานกัน ปวดศรีษะตุ๊บ ๆ ในรายที่เกิดอาการพิษรุนแรง อาจมีอาการชักร่วมด้วย จากการที่สารระเหยไนไตร์ตทำให้หลอดเลือดที่มาเลี้ยงสมองขยายตัว จะทำให้ผู้เสพมีอาการเคลิบเคลิ้ม เป็นสุข ความดันภายในกะโหลกศรีษะสูงขึ้น เกิดอกการหลับใน พูดจากระท่อนกระแท่นไม่ปะติดปะต่อ 

ระบบทางเดินอาหาร 

     รู้สึกคลื่นไส้ อาเจียน ผิวหนัง สารระเหยไนไตร์ต ที่สัมผัสกับผิวหนังหรือ เยื่อบุในขณะสูดดม จะถูก hydrolyzed และอาจทำให้เกิดรอยไหม้ที่บริเวณที่สัมผัสนั้น และหากสูดดมสารเหล่านี้ใกล้เปลวไฟอาจทำให้เกิไฟไหม้ได้เนื่องจากสารกลุ่มนี้เป็นวัตถุไวไฟ 

การดูดซึม เมตาบอลิซึม และการขับถ่าย 

     สาร aliphatic nitrites เป็นของเหลวที่ระเหยได้ จึงถูกดูดซึมเข้าสู่กระแสโลหิตอย่างง่ายได้จากปอด จากนั้นจะถูก hydrolyzed อย่างรวดเร็วและเปลี่ยนเป็นไนไตร์ตอิน ประมาณ 60 % ของไนไตร์ตอิออนที่เกิดขึ้นจะถูกเปลี่ยนเป็นแอมโมเนียตามกระบวนการเมตาบอลิซึมของร่างกาย และ 40 %ไนไตร์ตอินที่เหลือจะถูกขับออกจากร่างกายในสภาพเดิมทางปัสสาวะ 

การรักษาเบื้องต้น 

  1. สำหรับผู้ป่วยที่รับประทานสารระเหยไนไตร์ตเข้าไป แก้ไขเบื้องต้นโดยให้สารดูดซับพิษคือ ผงถ่าน ( activated charcoal) โดยผสมกับน้ำหรือ sorbitol หรือยาระบาย น้ำเกลือ ( saline cathartic ) ในขนาด 240 มิลลิตรของตัวทำให้เจือจาง (diluent) ต่อผงถ่าน 30 กรัม ขนาดรับประทานปกติสำหรับผู้ใหญ่คือ ผงถ่าน 30-100 กรัม และ 15-30 กรัม สำหรับเด็ก แต่เนื่องจากการดูดซึมของสารระเหยไนไตร์ตรวดเร็วมาก ประโยชน์ที่จะได้รับจากการใช้ผงถ่านจึงอาจลดน้อยลง 

  2. กรณีเข้าตา ให้ล้างตาด้วยน้ำจำนวนมากอย่างน้อย 15 นาที ถ้ายังมีอาการระคายเคือง ปวด บวม น้ำตาไหล หรือตาสู้แสงสว่างไม่ได้ ควรรีบพบแพทย์ เพื่อตรวจเช็คดวงตา 

  3. กรณี สัมผัสถูกผิวหนัง ให้ล้างบริเวณที่สัมผัสให้สะอาดและทั่วถึงด้วยสบู่แล้วล้างออกด้วยน้ำ 

 


เอกสารอ้างอิง 

  1. Basett R.C. 1989 Disposition of toxic Drugs and Chemicals in man, 3rd ed. Year book medical publishers, Chicago, USA 

  2. Bradberry S.M., Whittion R.M., Parry D.A., et al. 1994, Fatal methemoglobinemia due to inhalation of isobutyl nitrite. J. Toxicol-Clin Toxicol. 32(2): 179-184 

  3. Cohen, S. 1979. The volatile nitrites. JaMA. 241: 2077-2078 

  4. Dixon, D.S., Reisch, R.F. & Santinga, P.H. 1981. Fatal methemoglobin resulting from ingestion of isobutyl nitrite, a “Room odorizer” widely used for recreational purposes. J. Forensic Sci. 26 : 587-593

 


Back to top