H O M E :: ศูนย์ข้อมูลโรคติดเชื้อและพาหะนำโรค
 Search :  
ความรู้ทั่วไปความรู้ทางวิชาการก้าวทันโลกระบาดวิทยาทางห้องปฏิบัติการงานวิจัยแหล่งข้อมูลที่เกี่ยวข้องFAQ
 
ความรู้ทั่วไปเกี่ยวกับโรคติดเชื้อและพาหะนำโรค
แลกเปลี่ยนประสบการณ์เกี่ยวกับโรคติดเชื้อ
 


   
ไพรีทรินส์ สารสกัดจากดอกไม้ธรรมชาติที่ช่วยกำจัดยุงได้
(Pyrethrins : Botanical Pesticides)



ผู้เรียบเรียง : อุษาวดี ถาวระ
นักวิทยาศาสตร์การแพทย์ 8 ว.
กลุ่มงานกีฏวิทยา สถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์สาธารณสุข



      ยุง เป็นศัตรูร้ายที่นอกจากจะสร้างความรำคาญให้กับคนแล้ว ที่ร้ายไปกว่านั้น ยุงยังเป็นพาหะนำโรคมาสู่คนด้วย ผู้ใหญ่อย่างเรายังไม่น่าเป็นห่วงมากนัก แต่สำหรับเด็กๆ แล้วอาจมีอันตรายถึงชีวิตได้ หากไม่ได้รับการรักษาอย่างทันท่วงที ด้วยเหตุนี้คนส่วนใหญ่จึงนิยมใช้ผลิตภัณฑ์กำจัดยุงในบ้านเรือนมากขึ้น อย่างไรก็ตามการใช้ผลิตภัณฑ์เหล่านี้ควรคำนึงถึงผลกระทบที่เป็นอันตรายต่อผู้ใช้และสิ่งแวดล้อมด้วย

      ในปัจจุบันได้มีการพัฒนาผลิตภัณฑ์กำจัดแมลงให้มีประสิทธิภาพมากขึ้น โดยลดผลกระทบที่เป็นอันตรายต่อผู้ใช้และสิ่งแวดล้อมให้น้อยลง จากการศึกษาพบว่าในธรรมชาติมีดอกไม้และพืชบางชนิดสามารถสร้างสารบางอย่างที่ออกฤทธิ์กำจัดแมลงอย่างได้ผล ซึ่งอาจจะเป็นการค้นพบโดยบังเอิญและใช้กันมาเป็นพันปีแล้ว เช่น แม่บ้านชาวยูโกสลาเวียคนหนึ่ง นำดอกไพรีทรัมแห้ง (pyrethrum) ไปทิ้งหลังบ้าน วันต่อมาพบว่า มีแมลงสาบจำนวนมากตายอยู่ข้างๆ ดอก
ไพรีทรัมแห้งที่ทิ้งไว้ จากนั้นเป็นต้นมาก็เลยมีการนำดอกไพรีทรัมแห้งมาบดใช้กำจัดยุง และแมลงในบ้าน ที่ประเทศจีนก็มีการใช้ดอกไพรีทรัมในการกำจัดยุงมานานกว่าสองพันปี และในขณะนี้นักวิทยาศาสตร์สามารถสกัดไพรีทรินส์จากธรรมชาติออกมาใช้ประโยชน์ได้แล้ว

      ต้นไพรีทรัมเป็นไม้ดอกทรงพุ่มเตี้ย ดอกสีเหลือง/ขาวคล้ายดอกเดซี่หรือดอกเบญจมาศ อยู่ในสกุล Chrysanthemum  ชนิด C. cinerariaefolium  เป็นพืชยืนต้นที่ชอบอากาศหนาวเย็น ปัจจุบันปลูกมากแถบแอฟริกาตะวันออก เช่น เคนยา แทนซาเนีย รวันดา เมื่อนำดอกไพรีทรัมตากแห้งมาสกัด จะได้สารไพรีทรินส์ (pyrethrins) ที่มีคุณสมบัติ เป็นสารกำจัดแมลงที่มีประสิทธิภาพสูง เป็นสารกำจัดแมลงประเภทที่ทำให้แมลงตายเมื่อสัมผัส สารออกฤทธิ์ทำให้ยุงสลบอย่างรวดเร็วภายใน 2-3 นาที และยุงจะตายในที่สุด เนื่องจากสารชนิดนี้เป็น lipophilic esters จึงถูกดูดซึมเข้าสู่ตัวแมลงอย่างรวดเร็ว และส่งผลต่อระบบประสาทของแมลงโดยตรง ทว่าสารนี้มีผลต่อมนุษย์และสัตว์เลือดอุ่นน้อยมาก เพราะในตับของมนุษย์และสัตว์เลือดอุ่นมีเอนไซม์ชนิดหนึ่งสามารถย่อยสลายไพรีทรินส์ให้กลายเป็นสารไม่มีพิษได้จึงไม่มีการสะสมในร่างกาย ซึ่งยุงไม่มีเอนไซม์ดังกล่าวเหมือนมนุษย์และสัตว์เลือดอุ่น สารไพรีทรินส์นี้จึงแตกต่างจากสารกำจัดแมลงโดยทั่วไป นอกจากนี้ไพรีทรินส์ยังมีข้อดีคือ เป็นสารที่สลายตัวได้ดีในสิ่งแวดล้อมเมื่อถูกความร้อนหรือแสงแดด อีกทั้งองค์การอนามัยโลกยังจัดให้ไพรีทรินส์อยู่ในกลุ่มสารกำจัดแมลงที่มีอันตรายต่อมนุษย์และสัตว์เลือดอุ่นน้อย จึงเหมาะสมที่จะใช้กำจัดแมลงในบ้านเรือน

      ผลิตภัณฑ์ที่กำจัดยุงที่ผสมสารสกัดไพรีทรินส์จากธรรมชาติจึงเป็นทางเลือกใหม่ สำหรับคุณแม่ในการปกป้องลูกน้อยจากยุงร้าย อย่างไรก็ดีในการใช้ผลิตภัณฑ์กำจัดยุง ควรใช้อย่างระมัดระวังและปฏิบัติตามคำแนะนำที่ระบุไว้ เท่านี้คุณแม่ก็สามารถป้องกันลูกน้อยจากยุงร้ายอย่างปลอดภัย