H O M E :: ศูนย์ข้อมูลโรคติดเชื้อและพาหะนำโรค
 Search :  
ความรู้ทั่วไปความรู้ทางวิชาการก้าวทันโลกระบาดวิทยาทางห้องปฏิบัติการงานวิจัยแหล่งข้อมูลที่เกี่ยวข้องFAQ
 
ความรู้ทั่วไปเกี่ยวกับโรคติดเชื้อและพาหะนำโรค
แลกเปลี่ยนประสบการณ์เกี่ยวกับโรคติดเชื้อ
 


   
ไข้หวัดใหญ่


ผู้เรียบเรียง : ปราณี ธวัชสุภา

กลุ่ม/ฝ่าย/งาน : ฝ่ายไวรัสระบบทางเดินหายใจ
โทรศัพท์ติดต่อ : 99212


ชื่อโรค
      ไข้หวัดใหญ่

โรคแทรกซ้อน
      ปอดบวม หัวใจล้มเหลว กล้ามเนื้ออักเสบ สมองและไขสันหลังอักเสบ guillain-Barre Syndrome, Reye's syndrome

กลุ่มจุลินทรีย์ก่อโรค
      ไวรัส

ลักษณะของเชื้อ
      มีรูปร่างหลายแบบ เช่น กลมหรือเป็นสายยาว มี genome เป็น RNA สายเดี่ยวแยกเป็นชิ้น จัดอยู่ใน Family Orthomyxoviridae ทำให้เกิดการติดเชื้อในเซลล์ของเยื่อเมือก แบ่งออกเป็น 3 type คือ A B และ C type A และ B มี genome 8 ชิ้น ส่วน type C มี 7 ชิ้น บนเปลือกผิวของไวรัสไข้หวัดใหญ่มีแอนติเจนที่สำคัญ 2 ชนิด คือ haemagglutinin ทำหน้าที่จับกับ receptor site บนผิวเซลล์ ทำให้ไวรัสสามารถเข้าสู่เซลล์ได้ และ neuraminidase เป็นเอนไซม์ซึ่งจะย่อย glycoprotein ที่เป็น receptor site บนผิวเซลล์ทำให้ไวรัสหลุดเป็นอิสระจากเซลล์

ชื่อเชื้อจุลินทรีย์ก่อโรค
      Influenza virus

กลุ่มอาการ
      มีน้ำมูกไหลเป็นหวัด (rhinitis) เจ็บคอ คออักเสบ (pharyngitis) ไอแห้งๆ หลอดลมอักเสบ

อาการสำคัญ
      ไข้ ปวดเมื่อยกล้ามเนื้อ ปวดศีรษะ อ่อนเพลียมาก เจ็บคอ เยื่อบุจมูกอักเสบ และไอ อาการเหล่านี้ในผู้ป่วยส่วนใหญ่จะหายในเวลาไม่กี่วันแต่อาการอ่อนเพลียและไอจะคงอยู่ อาจนานถึง 2 สัปดาห์

อาการสำคัญแทรกซ้อน

      ปอดบวม หัวใจล้มเหลว กล้ามเนื้ออักเสบ สมองและไขสันหลังอักเสบ Guillain-Barre syndrome (เป็นกลุ่มอาการไข้และเส้นประสาทหลายเส้นอักเสบอย่างเฉียบพลัน) Reye's syndrome (กลุ่มอาการที่มีพยาธิสภาพทางสมองและเสื่อมสลายของไขมันในตับ) และกล้ามเนื้อและเยื่อหุ้มหัวใจอักเสบ

รายละเอียดโดยย่อ
       ไข้หวัดใหญ่เป็นโรคที่เคยล้างผลาญชีวิตมนุษย์อย่างร้ายแรงมาแล้วในอดีต ปี พ.ศ.2461 เป็นครั้งแรกที่มีรายงานการระบาดของ Spanish Flu จาก subtype H1N1 ที่ทำให้คนทั่วโลกเสียชีวิตราว 20-40 ล้านคน ต่อมามีการระบาดที่มีชื่อว่า Asian Flu (H2N2) และ Hong Kong Flu (H3N2) ในปี พ.ศ.2500 และ 2511 ครั้งล่าสุดคือปี 2520 เป็นการระบาดของ Russian Flu (H1N1) ศูนย์ความร่วมมือเพื่อวิจัยและอ้างอิงขององค์การอนามัยโลกเตรียมแผนไว้หลายอย่างเพื่อรองรับการระบาดใหม่ที่จะเกิดขึ้นในอนาคต แผนการที่สำคัญที่สุดคือ ความร่วมมือของเครือข่ายการเฝ้าระวังไข้หวัดใหญ่ระดับชาติ และได้ให้การรับรองศูนย์ไข้หวัดใหญ่แห่งชาติทั่วโลก 110 แห่ง ใน 82 ประเทศ เครือข่ายเหล่านี้เปรียบเสมือนเป็นด่านแรกที่จะช่วยป้องกันและควบคุม pandemic ที่จะมีขึ้นในอนาคต กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ซึ่งเป็นศูนย์ไข้หวัดใหญ่แห่งชาติที่องค์การอนามัยโลกรับรองตั้งแต่ปี พ.ศ.2515 ได้ดำเนินการเฝ้าระวังการผันแปรของเชื้อไวรัสไข้หวัดใหญ่ทางห้องปฏิบัติการ พบว่าแยกเชื้อไวรัสไข้หวัดใหญ่ได้ตลอดปีและแยกได้มากในช่วงมกราคมถึงมีนาคม และมิถุนายนถึงตุลาคม สายพันธุ์ที่แยกได้พบสายพันธุ์ใหม่ๆเกือบทุกปีและเป็นสายพันธุ์คล้ายคลึงกับที่ทำให้ระบาดทั่วภูมิภาคของโลกในระยะเวลาใกล้เคียงกัน ปี พ.ศ.2543-2544 influenza A สายพันธุ์ที่แยกได้ ได้แก่ A/New Caledonia/20/99(H1N1) และ A/Moscow/10/99(H3N2) ส่วน influenza B สายพันธุ์ใหม่ล่าสุดที่แยกได้คือ B/Sichuan/379/99 คาดว่าสายพันธุ์เหล่านี้จะแพร่ระบาดต่อไป การศึกษาสายพันธุ์จะเป็นประโยชน์ในการบริหารวัคซีนอย่างมีประสิทธิภาพ ซึ่งช่วยป้องกันและควบคุมโรคได้สำเร็จดังเช่นการหยุดยั้งไข้หวัดนกที่ฮ่องกง ไวรัสไข้หวัดใหญ่เป็นโรคติดเชื้ออุบัติการใหม่และอุบัติการซ้ำ องค์ประกอบสายพันธุ์วัคซีนจึงต้องปรับเปลี่ยนให้ทันกับการแปรเปลี่ยนของตัวเชื้อไวรัส เพื่อให้วัคซีนมีประสิทธิภาพสูงสุดในการป้องกันโรค ผู้เชี่ยวชาญขององค์การอนามัยโลกพิจารณาคัดเลือกสายพันธุ์วัคซีนจากการรวบรวมข้อมูลสายพันธุ์พื้นเมืองของประเทศเครือข่ายทั่วโลกและประกาศวัคซีนไข้หวัดใหญ่ใช้ปีละ 2 ครั้ง ครั้งแรกสำหรับประเทศทางแถบซีกโลกเหนือในเดือนกุมภาพันธ์และครั้งหลังในเดือนตุลาคมเพื่อใช้ในแถบประเทศซีกโลกใต้ ปี พ.ศ.2544-2545 องค์ประกอบสายพันธุ์วัคซีนที่ประกาศใช้นั้นคือ A/New Caledonia/20/99(H1N1)-like strain A/Moscow/10/99(H3N2)-like strain และ B/Sichuan/379/99-like strain

การติดต่อของเชื้อมาสู่คน
      ไวรัสไข้หวัดใหญ่เข้าสู่ร่างกายโดยการหายใจเอาเชื้อไวรัสที่อยู่ในละอองน้ำมูก น้ำลาย จากการไอหรือจามของผู้ป่วย ระยะฟักตัวของโรคประมาณ 2-3 วัน

การควบคุมป้องกัน
       การฉีดวัคซีนป้องกันโรคไข้หวัดใหญ่ วัคซีนไข้หวัดใหญ่ต้องฉีดทุกๆปี เนื่องจากองค์ประกอบสายพันธุ์วัคซีนของวัคซีนไข้หวัดใหญ่มีการเปลี่ยนแปลงทุกปี องค์การอนามัยโลกเพื่อการอ้างอิงและวิจัยจะเป็นผู้พิจารณาคัดเลือกสายพันธุ์ไข้หวัดใหญ่ขึ้นใช้ 2 ครั้งในแต่ละปี ครั้งแรกในเดือนกุมภาพันธ์สำหรับประเทศแถบซีกโลกเหนือ ครั้งที่ 2 ในเดือนตุลาคม สำหรับประเทศแถบซีกโลกใต้ ปี 2544 สายพันธ์วัคซีนตามคำแนะนำขององค์การอนามัยโลกคือ A/New Caledonia/20/99(H1N1)-like virus A/Moscow/10/99(H3N2)-like virus และ B/Sichuan/379/99-like virus

ข้อมูลเพิ่มเติม
      ตัวอย่างตรวจ คือ throat swab จากผู้ป่วย influenza like illness วิธีการตรวจ คือ แยกเชื้อในเซลล์เพาะเลี้ยงและไข่ไก่ฟัก ตรวจหา type และ subtype ด้วยวิธี IF และ HI ตรวจยืนยันสายพันธุ์โดย WHO

เอกสารอ้างอิง
      1. ประสงค์ พฤกษานานนท์. ความสำเร็จในการควบคุมไข้หวัดใหญ่สายพันธุ์ใหม่จากนกไม่ให้แพร่ระบาดทั่วโลก. การประชุมวิชาการประจำปีครั้งที่ 9 สมาคมไวรัสวิทยา (ประเทศไทย) ; 12 พฤศจิกายน 2542 ; วิทยาลัยแพทยศาสตร์พระมงกุฏเกล้า, กรุงเทพมหานคร : อักษรสมัย ; 2542.
      2. World Health Organization. Influenza pandemic prepareness plan : the role of WHO and guidelines for national and regional planing. Geneva : World Health Organization : 1999, P 30-3.
      3. Kendal AP, Pereira MS, Skehel JJ. Concepts and procedures for laboratory-based influenza surveillance. Geneva ; World Health Organization, 1982.
      4. Brown LE, Hampson AW, Webster RG. Options for the control of Proceedings of the third internaitonal conference on Option for the control of influenza ; May 4-9 ; Cairns Australia; 1996. P 50-9.
      5. World Health Organization. Recommended composition of influenza virus vaccines for use in 2000-2001 season. Wkly Epidm Rec 2000; 75:61-8.
      6. World Health Organization. Recommended composition of influenza virus vaccines for use in 2001 season. Wkly Epidm Rec 2000; 75:329-66.
      7. ปราณี ธวัชสุภา ไพบูลย์ มณีวงศ์ คณึงคิด ประสิทธิเขตร สุนทรียา วัยเจริญ. สายพันธุ์ไวรัสไข้หวัดใหญ่ที่แยกได้ในกรุงเทพมหานคร พ.ศ.2531-2538. วารสารวิชาการสาธารณสุข 2540; 6:668-72.
      8. ปราณี ธวัชสุภา ไพบูลย์ มณีวงศ์ คณึงคิด ประสิทธิเขตร. สายพันธุ์ไวรัสไข้หวัดใหญ่ที่แยกได้ ณ ศูนย์บริการสาธารณสุขและโรงพยาบาลเอกชน ระหว่าง พ.ศ. 2539-2540. วารสารวิชาการสาธารณสุข 2541 ; 7 : 447-54.
      9. พิไลพันธ์ พุธวัฒนะ ไวรัสอินฟลูเอนซาใน : ไวรัสวิทยา ฉบับพิมพ์ครั้งที่ 2 กรุงเทพมหานคร : โรงพิมพ์อักษรสมัย ; 2540 หน้า 11.3-11.11
      10. ปราณี ธวัชสุภา ไพบูลย์ มณีวงศ์ คณึงคิด ประสิทธิเขตร สุนทรียา วัยเจริญ. สายพันธุ์ไวรัสไข้หวัดใหญ่ที่แยกได้ในกรุงเทพมหานคร พ.ศ.2541-2542. วารสารวิชาการสาธารณสุข 2543; 9: 550-6.

คำสำคัญ( Keyword )
      Influenza