H O M E :: ศูนย์ข้อมูลโรคติดเชื้อและพาหะนำโรค
 Search :  
ความรู้ทั่วไปความรู้ทางวิชาการก้าวทันโลกระบาดวิทยาทางห้องปฏิบัติการงานวิจัยแหล่งข้อมูลที่เกี่ยวข้องFAQ
 
ความรู้ทั่วไปเกี่ยวกับโรคติดเชื้อและพาหะนำโรค
แลกเปลี่ยนประสบการณ์เกี่ยวกับโรคติดเชื้อ
 


   
ปลายลำไส้เล็กตอนล่างอักเสบ


ผู้เรียบเรียง : อรุณ บ่างตระกูลนนท์
กลุ่ม/ฝ่าย/งาน : WHO National Salmonella & Shigella Center (NSSC)
ฝ่ายบักเตรีลำไส้
กลุ่มงานบักเตรีทางการแพทย์
โทรศัพท์ติดต่อ : 9250, 9440

ชื่อโรค
      Terminal ileitis (ปลายลำไส้เล็กตอนล่างอักเสบ) หรือเรียกว่า pseudoappendicitis (ไส้ติ่งอักเสบเทียม)

กลุ่มจุลินทรีย์ก่อโรค

      ปี ค.ศ 1894 Alexandre Yersin เป็นผู้พบเชื้อ plague bacillus เป็นครั้งแรก โดยได้ถูกจัดอยู่ใน Genus Pasteurella
      ปี ค.ศ 1944 Van Logham ได้จัดแยกเชื้อ Pasteurella pestis   และ Pasteurella pseudotuberculosis   ออกเป็นยีนัสใหม่คือ Genus Yersinia   เชื้อทั้งสองจึงเปลี่ยนชื่อเป็น Yersinia pestis   และ Yersinia pseudotuberculosis  
      ในปี ค.ศ 1964 Frederiksen ได้ศึกษาคุณสมบัติทางชีวเคมีของเชื้อ Pasteurella X ,   Pasteurella enterocolitica ,   Bacterium enterocolitica,   Pasteurella pseudotuberculosis   ซึ่งเชื้อทั้งหมดนี้มีคุณสมบัติเหมือนกัน จึงได้ตั้งชื่อว่า Yersinia enterocolitica   พร้อมกันนี้ได้ศึกษาคุณสมบัติของ Yersinia enterocolitica   และ Yersinia pseudotuberculosis   ซึ่งมีคุณสมบัติที่คล้ายคลึงกันมาก ต่อมา Frederiksen ได้จัด Genus Yersinia   ให้อยู่ Family Enterobacteriaceae ซึ่งในขณะนั้นมี 3 species ได้แก่ Yersinia pestis ,   Yersinia pseudotuberculosis   และ   Yersinia enterocolitica

      ต่อมาในปี 1980 ได้มีการแบ่ง Genus Yersinia    ออกเป็น 10 species

  • Y. pestis
  • Y. pseudotuberculosis
  • Y. enterocolitica
  • Y. intermidia
  • Y. frederiksenii
  • Y. kristensenii
  • Y. aldovae
  • Y. rohdei
  • Y. mollaretii
  • Y. bercovieri

ลักษณะของเชื้อ

      เมื่อย้อมสีกรัมเชื้อจะติดสีกรัมลบ ไม่สร้างสปอร์ บางครั้งพบว่ารูปร่างติดสีกรัมไม่แน่นอน อาจเป็นรูป rod shape ( หัวท้ายมน ) หรือ coccoid shape ( รูปร่างกลม ) แต่ถ้านำเชื้อนี้ไปย้อมสี Wayson ,s stain จะพบลักษณะติดสีหัว-ท้าย ( bipolar ) เซลล์มีขนาดความกว้าง 0.5 - 0.8 m ยาว 1 - 3 m ปกติ motile ที่ 22 - 30 OC ( ยกเว้น Y. pestis )   แต่ไม่ motile ที่ 37OC เจริญได้ในสภาวะที่มีอากาศและไม่มีอากาศ ในช่วง 0 - 45 OC แต่อุณหภูมิที่เหมาะสมคือ 25-28 OC บนอาหารที่ non selective และ selective สามารถย่อยน้ำตาล glucose ไม่สร้างแก๊ส และ H2S ไม่เจริญในอาหารที่มี KCN Gelatin ให้ผลลบ (ไม่แข็งตัว) LDC ให้ผลลบ ODC ให้ผลลบ ทดสอบ catalase และ oxidase ให้ผลลบ และ ย่อยสลาย nitrate ให้ nitrite

ชื่อเชื้อจุลินทรีย์ก่อโรค
      Y. pestis ,   Y. pseudotuberculosis   และบาง serotype ของ Y. enterocolitica   ได้แก่ Y. enterocolitica   O : 1, O : 2, O : 3, O : 8 และ O : 5,27 เท่านั้นที่สามารถก่อให้เกิดโรคในคนและสัตว์เลือดอุ่นได้ (Lee, W.H. 1977; Stern, N.J. 1982 ; Wormser, G.P. and G.T. Keusch. 1981 ) มักจะถูกตรวจพบในระบบ lymphatic tissue และ blood stream ซึ่งเป็นกลุ่ม pathogenic Yersinia

กลุ่มอาการ

      Y. enterocolitica   และ Y. pseudotuberculosis   ทั้ง 2 species มักจะเจริญใน lymphoid cells และยังอาจแพร่เข้าสู่ M-cells ได้ด้วย ซึ่งพบได้ทั้งใน B และ T - lymphoid cells และ Macrophage (เม็ดเลือดขาว) โดยภายในเนื้อเยื่อเชื้อจะแพร่เข้าสู่ lymph nodes (ต่อมน้ำเหลือง) และเพิ่มจำนวนขึ้นบริเวณนี้
      ส่วนอาการในระบบลำไส้ แยกได้เป็น 3 ลักษณะ
      

  • Enteritis (การติดเชื้อในระบบทางเดินอาหาร)       
  • Terminal ileitis หรือเรียกว่า pseudoappendicitis (ไส้ติ่งอักเสบเทียม)       
  • Septicimia (การติดเชื้อในกระแสเลือด)


อาการสำคัญ

      กรณีของ Y. enterocolitica   และ Y. pseudotuberculosis   ส่วนใหญ่จะมีการติดเชื้อจากอาหาร หรือน้ำ มักไม่พบการติดต่อจากคนสู่คน โดยปกติ Y. enterocolitica   จะก่อโรคในคน ส่วน Y. pseudotuberculosis   มักพบก่อโรคในสัตว์ ระยะเวลาการฟักตัวของ Y. enterocolitica   อยู่ในช่วง 4 - 7 วัน ส่วน Y. pseudotuberculosis   ไม่พบช่วงแน่นอนของระยะฟักตัว
      มีอาการถ่ายเป็นน้ำ หรือถ่ายมีเลือด มักจะเกิดจาก Y. enterocolitica    มักจะไม่เกิดจาก Y. pseudotuberculosis    ส่วนอีก 2 ลักษณะอาการเกิดได้จากเชื้อทั้ง 2 species ส่วนอาการ Septicimia มักพบได้น้อย โดยมากจะเกิดกับผู้ใหญ่ ซึ่งมักเกี่ยวข้องกับอาการเจ็บป่วยอย่างอื่นที่เกี่ยวกับระบบ Metabolism เช่น โรคไต , AIDS
      อาการในเด็กโต และผู้ใหญ่ มักพบไข้และปวดท้องด้านขวาเป็นอาการเด่น ซึ่งอาจจะสับสนกับไส้ติ่งอักเสบได้ พบภาวะแทรกซ้อนได้บ้างบางราย ได้แก่ ผื่นที่ผิวหนัง (พบประมาณร้อยละ 10 ในผู้ใหญ่ โดยเฉพาะสตรี) ปวดข้อหลังติดเชื้อ (post infectious arthritis : พบร้อยละ 50 ของผู้ใหญ่) และเชื้อแพร่เข้าสู่กระแสเลือด
      เชื้อสาเหตุมี 2 สายพันธุ์ โดย Y. enterocolitica   มักจะทำให้เกิดอาการทางกลุ่มอาการทางกระเพาะอาหาร ลำไส้เล็ก และลำไส้ใหญ่ ส่วน Y. pseudotuberculosis   มักทำให้เกิดอาการปวดท้อง

รายละเอียดโดยย่อ
      เชื้อ Yersinia enterocolitica เจริญได้ดีที่ 25 - 30 สามารถเพิ่มจำนวนได้แม้ที่ 5 0C สามารถพบเชื้อได้ในเนื้อสัตว์ นมดิบ อาหารดิบ ที่เตรียมไม่สะอาด
      โดยพบว่า Y. pestis   , Y. pseudotuberculosis   และบาง serotype ของ Y. enterocolitica   เท่านั้นที่สามารถก่อให้เกิดโรคในคนและสัตว์เลือดอุ่นได้ (Lee, W.H. 1977; Stern, N.J. 1982 ; Wormser, G.P. and G.T. Keusch. 1981 ) มักจะถูกตรวจพบในระบบ lymphatic tissue และ blood stream ซึ่งเป็นกลุ่ม pathogenic Yersinia
      ได้มีการศึกษาถึงการทนความร้อนของ enterotoxin ของ Y. enterocolitica,   Y. pestis,   Y. pseudotuberculosis   โดยนักวิทยาศาสตร์ทั่วโลกได้พยายามศึกษาบักเตรีกลุ่มนี้ เพื่อที่จะค้นหาว่าทำไมบางสายพันธุ์ ของบักเตรีกลุ่มนี้จึงทำให้เกิดโรคในขณะที่บางสายพันธุ์ไม่ทำให้เกิดโรค ล่าสุดมีทฤษฏีกล่าวถึงเหตุผลเกี่ยวกับเรื่องนี้แล้ว แต่การศึกษายังคงไม่ชัดเจน

รายละเอียดโดยย่อ
      เชื้อทำให้เกิดอาการภายใน 24 - 36 ชั่วโมง อาการที่พบบ่อยคือ ปวดท้องคล้ายไส้ติ่งอักเสบ เป็นไข้ เบื่ออาการ อาเจียน ท้องร่วง
      แหล่งพบเชื้อ ของ enteropathogenic Yersinia   และ non- enteropathogenic Yersinia
            Y. enterocolitica   และ Y. pseudotuberculosis   สามารถตรวจพบ ได้ทั่วโลก แต่ที่พบบ่อยได้แก่ อเมริกา ยุโรป เอเชียตอนเหนือ กลางและตะวันออก อัฟริกาใต้ และ ออสเตรเลีย
            Y. pseudotuberculosis   มักพบได้ในสัตว์ป่าหลายชนิด สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมและรวมไปถึงนก ส่วนการระบาดมักจะมาจากสัตว์ในฟาร์ม, สัตว์ทดลอง โดยอาการจะแตกต่างกันไป มีตั้งแต่อาการปวดท้อง, ท้องร่วงเฉียบพลัน รวมไปถึงระบบหายใจติดขัด ผลการตรวจสอบในระดับห้องปฎิบัติการ พบว่า 50% ของสายพันธุ์นี้ สามารถตรวจพบได้จากอวัยวะของทั้งสัตว์ป่าและสัตว์เลี้ยงเช่น กระต่ายป่า, กระต่ายบ้าน, เป็ดป่า, นก, แกะ,หมู, แมว
             Y. enterocolitica   มักจะพบได้ในมนุษย์ , สัตว์เลือดอุ่น , สัตว์เลี้ยง รวมทั้งพบได้จากอาหาร, น้ำ , ดิน หมูเป็นพาหะที่สำคัญที่นำเชื้อนี้มาสู่คน ซึ่งมักจะเป็นซีโรกรุ๊ปที่ก่อโรค( pathogenic serogroup) เช่น O:3 , O:9 โดยเชื้อนี้จะอาศัยอยู่ในต่อมทอมซิลของหมู ส่วนกลุ่มที่ไม่ก่อโรค ( non-pathogenic) Y. enterocolitica   biotype 1A พบว่าสามารถแยกได้จากสิ่งแวดล้อมต่างๆ ซึ่งบางครั้งพบว่าสามารถมีชีวิตอยู่ได้นอก Host เป็นระยะนานๆ โดยปนเปื้อนอยู่ในน้ำ, ดิน, พืชผักต่างๆ ซึ่งทำให้เกิดการติดเชื้อได้ทั้งในคนและสัตว์

การควบคุมป้องกัน
      1. ปรุงอาหารให้สุกทั่ว
      2. อาหารที่เก็บไว้ควรนำมาอุ่นก่อนรับประทาน
      3. เก็บอาหารในตู้เย็น
      4. ควบคุมหนู
      เป็นที่รู้กันแน่นอนแล้วว่าต้นเหตุอยู่ที่หนูและหมัดหนู การกำจัดหนูตามบ้านให้หมดไปเป็นสิ่งที่ทำไม่ได้ การป้องกันหมัดหนูพอมีทางกำจัดให้ลดน้อยลง เพื่อลดการติดต่อโดยใช้ยาฆ่าแมลงซึ่งปัจจุบันมีหลายชนิด
      การแพร่เชื้อจากประเทศหนึ่งไปยังอีกประเทศหนึ่ง ส่วนใหญ่ไปทางเรือ ดังนั้นเมื่อเรือจากประเทศที่มีโรคนี้ระบาด จำเป็นต้องกักไว้ 7 วัน หีบห่อสินค้าต่าง ๆ ต้องพ่นด้วย hydrocyanic acid หรือสารเคมีอื่น ๆ
      การใช้ยาปฏิชีวนะป้องกันได้ในรายอยู่ใกล้ชิดกับบริเวณที่เกิดโรค หรือผู้ที่มีหน้าที่เข้าไปรักษาป้องกันโรค โดยที่เชื้อมีความไวต่อสเตรพโตมัยซิน , คลอแรมเฟนิคอล และเตตราซัยคลีนส่วนซัลโฟนาไมด์ได้ผลน้อยกว่ายาปฏิชีวนะดังกล่าว

เอกสารอ้างอิง

      1. Abdel - Haq NM, Asmar BI, Abuhammour WM and Brown WJ. 2000. Yersinia enterocolitica   infection in children. Ediatr. Infect. Dis. J. 19 (10) : 954 - 8.
      2. Ackers ML, Schoenfeld S, Markman J, Smith MG, Nicholson MA, DeWitt W, Cameron DN, Griffin M and Slutsker L. 2000. An outbreak of Yersinia enterocolitica   O : 8 infections associated with pasteurized milk. J. Infect. Dis. 181 (5): 1834 - 7.
      3. Appel H, Mertz A, Distler A, Sieper J and Braun J. 1999. The 19 kDa protein of Yersinia enterocolitica   O : 3 is recognized on the cellular and humoral level by patients with yersinia induced reactive artritis. J. Rheumatol. 26 (9) : 1964 - 71.
      4. Chin BC, Tan DT and Scott RB. 1999. Undernournishment and Yersinia enterocolitica   alter intestinal contractility in the rabbit : role of smooth muscle contractile protein content. Can. J. Gastroenterol. 13 (40) : 319 - 24.
      5. Floccari ME, Carranza MM and Arada JL. 2000. Yersinia enterocolitica   biogroup 1A, serotype O : 5 in chicken carcasses. J. Food. rot. 63 (11) : 1591 - 3.
      6. Fukushima H, Hao Q, Wu K, Hu X, Chen J, Guo Z, Dai H, Qin C, Lu S and Gomyoda M. 2001. Yersinia enterocolitica   O : 9 as a Possible Barrier Against Y. pestis   in Natural Plague Foci in Ningxia, China. Curr. Microbiol 4 (1) : 1 - 7.
      7. Gort AS and Miller VL. 2000. Identification and characterization of Yersinia enterocolitica   genes induced during systemic infection. Infect. Immun. 68 (12) : 6633 - 42.
      8. Kelley TR, Pancorbo OC, Merka WC and Barnhart HM.1998. Antibiotic resistance of bacterial litter isolates. Poult Sci. 77 (2) : 243 - 7.
      9. In C, Baranyi J and de Fernando GG. 2000. Predictive model for the growth of Yersinia enterocolitica   under modified atmospheres. J. Appl. Microbiol. 88 (3) : 521 - 30.
      10. Jiang GC, Kang DH and Fung DY. 2000. Enrichment procedures and plating media for isolation of Yersinia enterocolitica.   J. Food. Rot. 63 (11) : 1483 - 6.
      11. Leclercq A. Guiyoule A. El Lioui M. Carniel E and Decallonne J. 2000. High homogeneity of the Yersinia pestid   fatty acid composition. J. Clin. Microbiol. 38 (4) : 1545 - 51.
      12. Pham JN, Bell SM, Martin L and Carniel E. 2000. The ss-lactamases and ss-lactam antibiotic susceptibility of Yersinia enterocolitica.   J. Antimicrobial Chemother. 46 (6) : 951 - 957.
      13. Ramirez EI, Vazquez-Salinas C, Rodas-Suarez OR and Edroche FF. 2000. (porcine tongues and sausages) Collected from commercial establishments in Mexico City. J. Food. Rot. 63 (4) : 542 - 4.
      14. Smittle RB. 2000. Microbiological safety of mayonnaise, salad dressing, and sauces produced in the United States : a review. J. Food Prot. 63 (8) 1144 - 53.
      15. Smulders FJ. 1998. Integrating microbial decontamination with organic acids in HACCP programmes for muscle foods : prospects and controversies. Int. J. Food Microbiol. 1
      16. Uraz G. 1999. The isolation of certain pathogen microorganisms frome raw milk. Cent. Eur. J. Public Health. 7 (3) : 145 - 8.

ที่ติดต่อขอข้อมูลเพิ่มเติม
       WHO National Salmonella & Shigella Center
      ฝ่ายบักเตรีลำไส้
      กลุ่มงานบักเตรีทางการแพทย์
      สถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์สาธารณสุข
      กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์
      กระทรวงสาธารณสุข
      โทรศัพท์ : 02-9510000 -15, 5910203 - 4 ต่อ 9250, 9440
      โทรสาร : 02-5915449
      หรือติดต่อ : อรุณ บ่างตระกูลนนท์

คำสำคัญ( Keyword )
      แบคทีเรียแกรมลบ, ปลายลำไส้เล็กตอนล่างอักเสบ , ไส้ติ่งอักเสบเทียม , Enterobacteriaceae, Pseudoappendicitis, Terminal ileitis, Yersinia enterocolitica