H O M E :: ศูนย์ข้อมูลโรคติดเชื้อและพาหะนำโรค
 Search :  
ความรู้ทั่วไปความรู้ทางวิชาการก้าวทันโลกระบาดวิทยาทางห้องปฏิบัติการงานวิจัยแหล่งข้อมูลที่เกี่ยวข้องFAQ
 
ความรู้ทั่วไปเกี่ยวกับโรคติดเชื้อและพาหะนำโรค
แลกเปลี่ยนประสบการณ์เกี่ยวกับโรคติดเชื้อ
 


   
Escherichia coli O157:H7

อรอนงค์ รัชตราเชนชัย


I. บทนำ
        Escherichia coli  O157:H7 เป็นแบคทีเรียสาเหตุการระบาดของโรคอาหารเป็นพิษในหลายประเทศ ทั่วโลก ผู้ติดเชื้อจะมีอาการท้องเสียถ่ายอุจจาระเป็นน้ำ หรืออาการลำไส้ใหญ่อักเสบมีเลือดออก (haemorrhagic colitis, HC) คือปวดเกร็งอย่างรุนแรงในช่องท้อง ถ่ายเป็นเลือดสด ไม่มีไข้หรือมีไข้ต่ำ ผู้ป่วยที่ถ่ายเป็นเลือดสดโดยเฉพาะเด็กเล็กและผู้สูงอายุมีความเสี่ยงสูงที่จะเกิดอาการ haemolytic uremic syndrome (HUS) ตามมา ในผู้สูงอายุอาจเกิด thrombotic thrombocytopaenic purpura (TTP) ร่วมด้วย ทำให้เสียชีวิตได้ ผู้ติดเชื้ออาจไม่แสดงอาการของโรคแต่สามารถถ่ายทอดเชื้อให้ผู้อื่นได้

        เชื้อ E. coli  O157:H7 ก่อโรคโดยสร้าง Shiga toxin (Stx) ซึ่งมีคุณสมบัติเหมือนกับ Stx ของเชื้อ Shigella dysenteriae  type 1 Stx แบ่งย่อยได้ 2 ชนิดคือ Shiga toxin 1 (Stx1) และ Shiga toxin 2 (Stx2) เรียกเชื้อ E. coli  ที่สร้าง Stx ว่า Shiga toxin-producing E. coli  (STEC) ปัจจุบันพบ STEC มากกว่า 200 serotypes แต่บาง serotypes เท่านั้นที่ทำให้เกิดโรคในคน เหมือน E. coli  O157:H7 เรียกเชื้อกลุ่มนี้ว่า Enterohaemorrhagic E. coli  (EHEC) Serotypes ที่เคยมีการระบาดเช่น O26:H-, O111:H- เป็นต้น


II. การตรวจวินิจฉัยทางห้องปฏิบัติการ

1. การตรวจวินิจฉัย E. coli O157 :H7 มีหลายวิธีดังนี้

        1.1 การเพาะแยกเชื้อจากตัวอย่าง เชื้อ E. coli  O157:H7 ไม่หมักย่อยน้ำตาล sorbitol ภายใน 18-24 ชั่วโมง แต่มากกว่าร้อยละ 80 ของ E. coli  non-O157:H7 หมักย่อยน้ำตาล sorbitol จึงนิยมใช้ Sorbitol Mac-conkey agar (SMAC) ซึ่งใช้ 1%น้ำตาล sorbitol แทน 1%น้ำตาล lactose ใน Mac-conkey agar base เป็น differential medium สำหรับแยกเชื้อ E. coli  O157:H7 หรืออาจใช้ SMAC ที่ผสม potassium tellurite และ cefixime (CT-SMAC) ช่วยยับยั้งการเจริญเติบโตของแบคทีเรียชนิดอื่นที่ไม่ย่อยสลายน้ำตาล sorbitol ช่วยเพิ่มอัตราการพบเชื้อ E. coli  O157:H7 แต่การศึกษาของนักวิจัย บางท่านพบว่าอัตราการแยกเชื้อ E. coli  O157:H7 จากตัวอย่างอุจจาระบนอาหาร SMAC และ CT-SMAC ให้ผลไม่ แตกต่างกัน ปัจจุบันมีการนำเทคนิค immunomagnetic bead separation มาช่วยเพิ่มอัตราการพบเชื้อ E. coli  O157:H7 จากตัวอย่าง โดยการ enrich ตัวอย่างกับอาหารเลี้ยงเชื้อที่มี polystyrene bead ซึ่งเคลือบผิวด้วย monoclonal antibody จำเพาะต่อ E. coli  O157 เชื้อ E. coli  O157:H7 จะจับกับ antibody ที่เคลือบบน bead จากนั้นแยก bead มาเพาะเชื้อบน SMAC หรือ CT-SMAC มีรายงานว่าวิธีนี้ช่วยเพิ่มอัตราการพบเชื้อ E. coli  มากขึ้นร้อยละ 65 และเหมาะสำหรับ ตัวอย่างที่มีเชื้อปนเปื้อนในปริมาณน้อย เช่น ตัวอย่างอาหาร ตัวอย่างที่เก็บหลังจากผู้ป่วยมีอาการแล้วหลายวัน หรือ ตัวอย่างจากพาหะที่ไม่แสดงอาการของโรค ส่วนเชื้อ STEC non-O157:H7 ไม่สามารถแยกได้ด้วยวิธีนี้ เชื้อที่แยกได้ต้องนำมาทดสอบชีวเคมีเพื่อยืนยันว่าเป็นเชื้อ E. coli  และทดสอบกับ E. coli  O157 และ H 7 antisera ตามลำดับ

        1.2 การตรวจหา Shiga toxin โดยการทดสอบ cytotoxic activity กับ เซลล์เพาะเลี้ยง Vero หรือ HeLa cells เป็นการตรวจหา Shiga toxin ที่เชื้อสร้างและปนเปื้อนอยู่ในตัวอย่าง แต่วิธีนี้ทำได้เฉพาะในห้องปฏิบัติการที่มีศักยภาพในการเพาะเลี้ยงเซลล์และต้องทำโดยผู้ชำนาญการ

        1.3 การตรวจหาเชื้อ E. coli  O157:H7 หรือ Shiga toxin จากตัวอย่างโดยตรง โดยวิธีทางอิมมูโนวิทยา ปัจจุบันมีชุดน้ำยาที่ใช้เทคนิคทางอิมมูโนวิทยาจำหน่ายมากมายในท้องตลาด เช่น Enzyme immunoassay (EIA), Latex agglutination, Reversed passive latex agglutination เป็นต้น ข้อดีคือ ตรวจง่าย รวดเร็ว ข้อเสียคือ ชุดน้ำยามีราคาแพงและไม่สามารถเก็บตัวอย่างเชื้อไว้ศึกษาต่อได้

        1.4 การตรวจหายีนส์ที่ควบคุมการสร้าง O157 และ Shiga toxin จากตัวอย่างโดยตรง ซึ่งทำได้หลายวิธี เช่น วิธี colony hybridization โดยการ blot ตัวอย่างให้ติดบนแผ่นเมมเบรม และให้ทำปฏิกริยา hybridization กับ DNA probe ที่จำเพาะ แต่ Shiga toxin แบ่งเป็นกลุ่มย่อยจึงต้องทำการทดลองกับ DNA probe หลายตัว วิธีที่นิยมในปัจจุบันคือ การเพิ่มจำนวน DNA ในหลอดทดลอง หรือ Polymerase chain reaction (PCR) วิธีนี้รวดเร็วและมีความไวสูง และสามารถประยุกต์โดยการเติม DNA primers ที่จำเพาะกับยีนส์หลายชนิดในการทดลองคราวเดียว แต่ข้อเสียคือต้องใช้เครื่องมือที่มีราคาแพง


2. วิธีการตรวจวินิจฉัยมาตรฐาน
        การเพาะแยกเชื้อจากตัวอย่าง และนำเชื้อมาตรวจหา Shiga toxin โดยการทดสอบ cytopathic effect กับเซลล์เพาะเลี้ยง Vero หรือ HeLa เป็นวิธีมาตรฐานที่ใช้ตรวจวินิจฉัยเชื้อ E. coli  O157:H7 และ non-O157 STEC การเพาะแยกเชื้อสามารถทำได้ในห้องปฏิบัติการจุลชีววิทยาทั่วไป แต่การตรวจ Shiga toxin ทำได้เฉพาะในห้องปฏิบัติการที่มีความพร้อมเท่านั้น ดังนั้นการส่งต่อตัวอย่างหรือการสร้างเครือข่ายการตรวจวินิจฉัยจึงเป็นเรื่องสำคัญ


3. การเก็บและนำส่งตัวอย่าง
        ตัวอย่างที่เก็บคืออุจจาระและมีหลักเกณฑ์การเก็บดังนี้คือ

        3.1 ควรเก็บในระยะแรกของโรคมีโอกาสพบเชื้อมากที่สุด
                - เก็บอุจจาระภายใน 1-2 วัน หลังจากมีอาการท้องร่วง โอกาสพบเชื้อ 100 %
                - เก็บอุจจาระภายใน 3-6 วัน หลังจากมีอาการท้องร่วง โอกาสพบเชื้อ 90 %
                - เก็บอุจจาระภายใน 1 สัปดาห์ หลังจากมีอาการท้องร่วง โอกาสพบเชื้อ 70 %

        3.2 ควรเก็บตัวอย่างก่อนผู้ป่วยได้รับยาปฏิชีวนะ

         3.3 ภาชนะที่ใช้เก็บต้องสะอาดปราศจากเชื้อ ไม่ควรเก็บตัวอย่างจากกระโถน เพราะอาจปนเปื้อนอุจจาระ ผู้ป่วยรายอื่น

         3.4 ขวดที่บรรจุตัวอย่าง ต้องติดฉลากรายละเอียด เช่น ชื่อ อายุ ผู้ป่วย วันที่เก็บตัวอย่าง อาการ พร้อมใบกำกับหรือใบนำส่งตัวอย่าง

        3.5 เก็บตัวอย่างส่งห้องปฏิบัติการทันที ไม่ควรตั้งทิ้งไว้นาน เพราะโอกาสพบเชื้อน้อยลง เนื่องจากอัตราการตายของเชื้อเพิ่มขึ้น หรือจุลชีพประจำถิ่นเจริญขึ้นบดบัง ถ้าไม่สามารถส่งตัวอย่างถึงห้องปฏิบัติการได้ภายใน 2 ชั่วโมง ควรเก็บอุจจาระในอาหาร Cary-blair และไม่ควรแช่เย็น

        นอกเหนือจากการเก็บตัวอย่างอุจจาระแล้ว การเก็บโดยทำ rectal swab เป็นวิธีที่เหมาะสมและสะดวก โดยเฉพาะในผู้ป่วยเด็กหรือผู้ป่วยที่ไม่มีอุจจาระให้เก็บ วิธีการเก็บให้ใช้ไม้swab (ไม้ที่มีสำลีพันปลาย) ที่ผ่านการฆ่าเชื้อแล้ว จุ่มปลายด้านสำลีลงในอาหาร Cary-blair เพื่อให้สำลีอ่อนนุ่มสอดปลายสำลีเข้าในทวารหนักของผู้ป่วย ลึกประมาณ 2-4 เซ็นติเมตร ต้องระวังมิให้ปนเปื้อนบริเวณฝีเย็บ หมุนไม้ swab เบาๆ เพื่อให้สำลีสัมผัสกับผนังของเยื่อบุทวารหนักค่อยๆดึงไม้ swab ออก ควรมีสีอุจจาระติดที่ปลายสำลี ถ้าไม่มีต้องทำซ้ำ นำปลายสำลีที่ติดอุจจาระจุ่มในอาหาร Cary-blair หักปลายก้านให้เสมอปากขวด ปิดฝาจุกให้สนิทและนำส่งห้องปฏิบัติการโดยไม่ต้องแช่เย็น


4. เครือข่ายการตรวจวินิจฉัย
        - ในประเทศ
        ฝ่ายแบคทีเรียลำไส้ สถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์สาธารณสุข
        กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข
        88/7 ถนนติวานนท์ อ.เมือง ต.ตลาดขวัญ จ.นนทบุรี 11000

        - ต่างประเทศ
        WHO Collaborating Centre for Shigella
        National Reference Laboratory for Escherichia coli and Shigella
        Foodborne and Diarrheal Diseases Laboratory Section
        Center for Disease Control and Prevention
        1600 Clifton Rd., N.E., MS C03
        Atlanta, GA 30333, USA


5. วิธีการตรวจ

        5.1 หลักการ
        เพาะเชื้อจากตัวอย่างบนอาหาร Sorbitol Mac-conkey agar (SMAC) เชื้อที่ไม่หมักย่อยน้ำตาล sorbitol ให้โคโลนีสีครีมขุ่นเล็กน้อย (ภาพที่1) เชื้อที่หมักย่อยน้ำตาล sorbitol ให้โคโลนีสีชมพู (ภาพที่2) เลือกโคโลนีสีครีมขุ่นมาทดสอบเบื้องต้นกับ E. coli  O157 antiserum หรืออาจเพาะเลี้ยงเพิ่มจำนวนเชื้อบน non-selective medium ก่อนนำมาทดสอบกับ antiserum ก็ได้ เชื้อที่ให้ผลบวกกับ E. coli  O157 antiserum ควรทดสอบชีวเคมีเพื่อยืนยันว่าเป็นเชื้อ E. coli เพราะมีเชื้อแบคทีเรียชนิดอื่นไม่ย่อยสลายน้ำตาล sorbitol และ เกิด cross agglutination กับ E. coli  O157 antiserum ได้เช่น Enterobacter agglomerans, Escherichia herrmanii, Hafnia alvei, Citrobacter freundii, Salmonella  O30, Yersinia enterocolitica , และ Yersinia pseudotuberculosis  O9 เป็นต้น เชื้อ E. coli  O157:H7 ไม่สร้างเอ็นไซม์ ß-D–glucuronidase แต่มากกว่าร้อยละ 80 ของ E. coli สร้างเอ็นไซม์ ß-D–glucuronidase จึงใช้คุณสมบัติข้อนี้ในการตรวจยืนยันเชื้อทางชีวเคมีได้เช่นกัน เชื้อที่ให้ผลบวกกับ E. coli  O157 antiserum ให้ทดสอบกับ H7 antiserum และตรวจหา Shiga toxin หรืออาจส่งต่อห้องปฏิบัติการที่มีความพร้อมเพื่อตรวจยืนยันต่อไป


ภาพที่ 1 เชื้อ E. coli  O157:H7 บน Sorbitol Mac-conkey agar
โคโลนีกลม สีครีม(ไม่หมักย่อย sorbitol) ขอบเรียบ ผิวหน้าเยิ้มเล็กน้อย


ภาพที่ 2 เชื้อ E. coli  non-O157:H7 บน Sorbitol Mac-conkey agar
โคโลนีกลม สีชมพู(หมักย่อย sorbitol) ขอบเรียบ ผิวหน้าเยิ้มเล็กน้อย


ภาพที่3 แสดงผลบวกการทดสอบเชื้อกับ E. coli  O157 antiserum
โดยวิธี slide agglutination เชื้อเกิดตะกอนหยาบกับ E. coli  O157
antiserum (1) และ เชื้อไม่เกิดตะกอนกับน้ำเกลือ (2)


        5.2 วัสดุอุปกรณ์
        อาหารเลี้ยงเชื้อ:SMAC, non-selective medium เช่น nutrient agar , tryptic soy agar, หรือ heart infusion agar อาหารสำหรับทดสอบชีวเคมี เช่น Triple sugar iron agar (TSI), lysine indole motility test medium (LIM), urease test medium, Simmon citrate agar, และ Voges Proskauer medium (VP)

                 Antiserum: E. coli  O157 และ H7 antiserum
                น้ำเกลือปลอดเชื้อ (0.8% NaCl solution)
                ตู้อบเพาะเชื้ออุณหภูมิ 37°ซ
                อ่างน้ำอุ่นอุณหภูมิ 56°ซ


        5.3 วิธีทำ

        5.3.1 เพาะเชื้อจากตัวอย่างบนจานอาหาร SMAC บ่มเชื้อที่ 37°ซ นาน 16-24 ชั่วโมง เลือกโคโลนี รูปร่างกลม ขอบเรียบ สีครีมขุ่นเล็กน้อย (ภาพที่ 1) ผู้ป่วย 1 รายให้เลือกเชื้อ 4-5 โคโลนี นำเชื้อไปทดสอบกับ E. coli  O157 antiserum ตามวิธีในข้อ 5.3.2 หรือเขี่ยเชื้อจากโคโลนีเพาะเลี้ยงในอาหาร non-selective medium เช่น nutrient agar หรือ tryptic soy agar หรือ heart infusion agar และทำการทดสอบชีวเคมีบนอาหาร TSI, LIM, urease test medium, Simmon citrate agar, และ VP medium บ่มเชื้อที่ 37°ซ นาน 16-24 ชั่วโมง เพื่อพิสูจน์ยืนยันว่าเป็นเชื้อ E. coli  ก่อนนำไปทดสอบตามข้อ 5.3.2 ผลการทดสอบชีวเคมีแสดงไว้ในตารางที่1และ 2

        5.3.2. ทดสอบเชื้อ กับ E. coli O157 antiserum โดยวิธี slide agglutination หยด antiserum และ น้ำเกลือชนิดละ 1 หยด ลงบนแผ่นสไลด์ เขี่ยเชื้อผสมกับ antiserum และน้ำเกลือตามลำดับ แกว่งแผ่นสไลด์ไปมาเบาๆ อ่านผลด้วยตาเปล่า

ตารางที่1 ผลการทดสอบชีวเคมีของเชื้อ E. coli และ เชื้อแบคทีเรียในวงศ์ Enterobacteriaceae

ชนิดการทดสอบ
ผลการทดสอบ
E. coli
Enterobacter
Klebsiella
Salmonella ParatyphiA
TSI
K/A, Gas+, H2S-
K/A, Gas+, H2S-
K/A, Gas+, H2S-
K/A, Gas+, H2S-
 
A/A, Gas+, H2S-
A/A, Gas+, H2S-
A/A, Gas+, H2S-
 
Lysine decarboxylase
+/-
- /+
+
-
Motility
+
+/-
-
+
Indole
+/ -
-
-/+
-
Urease
-
-/+
+/-
-
Simmon citrate
-
+
+
-
VP
-
+
+/-
-


ตารางที่ 2 ผลการทดสอบชีวเคมีของเชื้อ anaerogenic E. coli , Shigella และ Plesiomonas shigelloides

ชนิดการทดสอบ
ผลการทดสอบ
E. coli
Shigella
Plesiomonas shigelloides
TSI
K/A, Gas-, H2S-
K/A, Gas-, H2S-
K/A, Gas-, H2S-
Lysine decarboxylase
+/-
-
+
Indole
+
-/+
+
Motility
-
-
+
Urease
-
-
-
Simmon citrate
-
-
-
Mannitol
+
+/--
-
VP
-
-
-
Oxidase
-
-
+

        การอ่านผล เชื้อที่เกิด agglutination กับ antiserum จะเห็นตะกอนหยาบ มีน้ำใสโดยรอบ เกิดตะกอนภายใน 1 นาที และไม่เกิด agglutination กับน้ำเกลือ (ภาพที่ 3) ให้เป็นผลบวก เชื้อที่เกิดตะกอนละเอียดและเกิดช้ากับ antiserum ให้เป็นผลลบ เชื้อที่เกิดตะกอนกับน้ำเกลือ (เกิด auto-agglutination) จะไม่สามารถแปลผลบวกหรือลบกับ antiserum ได้ถูกต้องให้บันทึกผลว่าเชื้อเกิด auto-agglutination

        เชื้อที่ให้ผลบวกกับ E. coli  O157 antiserum ควรตรวจสอบซ้ำ โดยกวาดเชื้อที่เจริญบน nutrient a agar หรือ tryptic soy agar หรือ heart infusion agar ผสมกับน้ำเกลือ 0.5 – 1 มิลลิลิตร เตรียมเป็น cell suspension แช่หลอดเชื้อในอ่างน้ำเดือดนาน 1 ชั่วโมง ปล่อยทิ้งไว้ให้เย็นและทดสอบกับ E. coli  O157 antiserum ซ้ำอีกครั้ง เชื้อที่ให้ผลบวกกับ E. coli  O157 antiserum หลังจากแช่ cell suspension ในอ่างน้ำเดือด 1 ชั่วโมงจึงจะเป็นผลบวกที่แท้จริง

         5.3.3 การทดสอบกับ H7 antiserum เพาะเชื้อลงตำแหน่งกึ่งกลางของจานอาหาร semi-solid medium บ่มเชื้อที่ 37°ซ นาน 16-24 ชั่วโมง เชื้อที่มี flagella จะเจริญออกจากตำแหน่งที่เพาะเชื้อไปจนเกือบถึงขอบจาน เขี่ยเชื้อที่อยู่บริเวณขอบจานไปเลี้ยงในจานอาหาร semi-solid medium ใหม่ ซ้ำอีกครั้ง จากนั้นเขี่ยเชื้อจากบริเวณขอบจานไปเลี้ยงใน tryptic soy broth หรือ heart infusion broth ปริมาตร 2 มิลลิลิตร บ่มเชื้อที่ 37°ซ นาน 6-8 ชั่วโมง เติม 2 มิลลิลิตร 0.5% formalinในน้ำเกลือตั้งทิ้งไว้ที่อุณหภูมิห้องนาน 30 นาที ผสมเชื้อ 0.5 มิลลิลิตร กับ H7 antiserum 2 หยดในหลอดทดลองที่สะอาด และผสมเชื้อ 0.5 มิลลิลิตรกับน้ำเกลือ 2 หยดในหลอดทดลองเพื่อเป็นผลลบควบคุม แช่หลอดทดลองในอ่างน้ำร้อนอุณหภูมิ 56°ซ นาน 1 ชั่วโมง ห้ามเขย่าหลอด


การอ่านผล
        เชื้อที่ให้ผลบวกจะเห็นการจับกลุ่มเป็นตะกอนแขวนลอยในหลอดทดลอง เมื่อเขย่าหลอดตะกอนจะสลายไปผลลบจะเห็นความขุ่นของเชื้อเหมือนกับหลอดเชื้อผสมน้ำเกลือที่ใช้เป็นผลลบควบคุม


5.4 การรายงานผล
        เชื้อ E. coli  ที่ให้ผลบวกกับ O157 และ H7 antisera ให้รายงานว่า suspected E. coli  O157:H7 และควรตรวจหา Shiga toxin เพื่อยืนยันว่าเป็นสายพันธุ์ก่อโรค หรือส่งตรวจยืนยันต่อ

        การส่งเชื้อตรวจยืนยัน ควรเพาะเชื้อใน non-selective medium แบบ deep tube จะดีกว่าแบบ slantเพื่อป้องกันเชื้อแห้ง ข้างหลอดต้องระบุเลขที่ตัวอย่าง ชื่อ สถานที่นำส่ง พร้อมใบนำส่งระบุ เลขที่ตัวอย่าง ชื่อ อายุ วันที่แยกเชื้อ อาการ และสถานที่นำส่ง


5.5 ระยะเวลาที่ใช้ในการตรวจวินิจฉัย
        ระยะเวลาตั้งแต่เพาะเชื้อจนถึงการทดสอบกับ E. coli  O 157 antiserum นาน 3 วัน การทดสอบเชื้อ กับ H7 antiserum ใช้เวลา 3 วัน และการตรวจหา Shiga toxin โดยวิธี PCR ใช้เวลา 2-3 วัน


6. เอกสารอ้างอิง

  1. . Strockbine NA, Wells JG, Bopp CA, and Barret TJ. Overview of detection and subtyping methods. In: Kaper JB, O’Brien AD, ed. Escherichia coli  O157:H7 and other Shiga toxin-producing E. coli  strains. Washington, DC: ASM press; 1998: 331-356.
  2. Centers for Disease Control and Prevention. Laboratory Methods for the Diagnosis of Epidemic Dysentery and Cholera. , Atlanta, Georgia 1999; publication no WHO/CDS/CSR/EDC/99.8.
  3. World Health Organization. Zoonotic Non-O157 Shiga Toxin-Producing Escherichia coli  (STEC). Report of WHO Scientific Working Group Meeting, Berlin, Germany, 23-26 June 1998. Department of Communicable Diseases Surveillance and Response: World Health Organization; publication no. WHO/CSR/APH/98.8.
  4. Ewing WH. 1986. Edwards and Ewing’s Identification of Enterobacteriaceae, 4 th edition. Elseveir Science Publishing Co., Inc., New York, USA.


7. ภาคผนวก

อาหารเลี้ยงเชื้อ Sorbitol Mac-conkey agar
ส่วนประกอบ    
Peptone 20.0 กรัม
Sorbitol 10.0 กรัม
Bile salt No.3 1.5 กรัม
NaCl 5.0 กรัม
Neutral red 0.03 กรัม
Crystal violet 0.001 กรัม
Agar 15.0 กรัม
น้ำกลั่น 1000 มิลลิลิตร
pH 7.1 ± 0.2

ทำให้ปราศจากเชื้อโดยการ autoclave ที่อุณหภูมิ 121°ซ นาน 15 นาที


ที่มา : หนังสือ โรคติดเชื้ออุบัติใหม่และอุบัตซ้ำ : คู่มือการตรวจวินิจฉัยทางห้องปฏิบัติการ
สถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์ศาสตร์สาธารณสุข กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์